„Na czele państwa stoi Prezydent Rzeczpospolitej…”. Wizja relacji władza – wspólnota polityczna w piłsudczykowskiej myśli politycznej po 1939 r.

Arkadiusz Adamczyk

doi:10.35765/hp.2679

Data publikacji : 2026-06-30

Tom 17 Nr 59 (2026)

„Na czele państwa stoi Prezydent Rzeczpospolitej…”. Wizja relacji władza – wspólnota polityczna w piłsudczykowskiej myśli politycznej po 1939 r.

Arkadiusz Adamczyk

https://orcid.org/0000-0003-0561-0230

DOI: https://doi.org/10.35765/hp.2679

Dział: ARTYKUŁY VARIA / ARTICLES VARIA

Abstrakt

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest przedstawienie fragmentu piłsudczykowskiej myśli politycznej w obszarze przywództwa nad wspólnotą polityczną w sytuacji, w której formacja w praktyce została pobawiona możliwości wprowadzenia postulowanych rozwiązań w fazę realizacji.

PROBLEM i METODY BADAWCZE: Autor zamierza potwierdzić, względnie zakwestionować hipotezę, według której utrata władzy w znikomym stopniu (względnie w ogóle) wpłynęła na weryfikację stanowiska zajętego przed 1939 r. W tym celu zamierza wykorzystać elementy metody opisowej oraz metodę instytucjonalno-prawną z elementami analizy systemowej.

PROCES WYWODU: Po przedstawieniu uwarunkowań przesądzających o usytuowaniu prezydenta w roli kluczowej pozycji systemu politycznego przed 1939 rokiem wywód autorski zostanie skoncentrowany na analizie świadectw i śladów odwzorowujących ewolucję zadań głowy państwa w obliczu zmienionych uwarunkowań politycznych.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analizie poddane zostaną trzy istotne problemy: 1) wyobrażenie na temat roli prezydenta w państwie jako lidera najwyższej formy zorganizowania wspólnoty politycznej; 2) stosunek do prób ograniczenia prerogatyw prezydenckich po 1939 r.; 3) rewizji usytuowania prezydenta RP w warunkach państwa uchodźczego.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Przeprowadzona analiza stanowi potwierdzenie tezy o trwałości rozwiązań wypracowanych w okresie niepodległości, a także o ich uniwersalności i użyteczności.

Słowa kluczowe

konstytucja ; władza polityczna ; prezydent ; państwo

Inne teksty tego samego autora

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Wskaźniki altmetryczne

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Uwagi dotyczące praw autorskich

Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:

Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.

Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:

Bibliografia

IPMS, 183: Archiwum Instytutu im. gen. Władysława Sikorskiego w Londynie (dalej IPMS), kol. Stanisława Strońskiego, sygn. 183: Stroński, S., Działalność gen. Sikorskiego i udział Polski w II wojnie światowej (mps); Stroński, S., Polityka Rządu Polskiego w czasie drugiej wojny światowej (mps).

IPMS, 329a: IPMS, kol. Michała Tokarzewskiego-Karaszewicza, sygn. 329, t. 25. Załącznik do listu J. J. Zaleskiego do M. Tokarzew-skiego-Karaszewicza z 11 IV 1953 r.

IPMS, 329b: IPMS, kol. Michała Tokarzewskiego-Karaszewicza, sygn. 329, t. 25. Sprawa honorowa pomiędzy J. Iwanowskim a gen. M. Tokarzewskim-Karaszewiczem. Protokół postępowania.

IPMS, 441: IPMS, kol. Ligi Niepodległości Polski, sygn. 183, t. 1: I Zjazd Ligi Niepodległości Polski (1948), Uchwały programowo po-lityczne powzięte 16 VI 1948 r.

Katelbach, T. (1975). O zjednoczenie i legalizm. Ostatni akt życia pu-blicznego Kazimierza Sosnkowskiego. Nowy Jork: A. Poray Book Pu-blishing.

Konstytucja (1935). Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 r. Dziennik Ustaw 1935, nr 30, poz. 227.

Matuszewski, I. (1942). O co walczymy? New York: Związek Obrony Narodowej im. J. Piłsudskiego.

Przemówienie szefa Obozu Zjednoczenia Narodowego Gen. Stanisława Skwarczyńskiego na zjeździe prezydiów okręgów O.Z.N. w Warszawie w dniu 21-go lutego 1938 r. (1938). Warszawa: Oddział Propa-gandy OZN.

Składkowski, F.S. (2003): Nie ostatnie słowo oskarżonego. Wspomnienia i artykuły. A. Adamczyk (Oprac.). Warszawa: Wydawnictwo LTW.

Układ Sikorski-Majski. Wybór dokumentów (1990). E. Duraczyński (Oprac.), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Suchcitz, A., Maik, L., & Rojek, W. (Red.) (1997). Wybór dokumentów do dziejów polskiego uchodźstwa niepodległościowego 1939–1991. Londyn 1997.

ZWiN-BI (1953): Schaetzel, T. (1953), Zjazd Ligi wobec zadań uchodźstwa. Za Wolność i Niepodległość – Biuletyn Informacyjny, 15 (VIII 1953).

Opracowania

Adamczyk, A. (2000). Bogusław Miedziński 1891–1972. Biografia poli-tyczna. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

Adamczyk, A. (2001). Wpływ choroby Józefa Piłsudskiego na decyzje polityczne i personalne w latach 1926–1935. W B. Płonka-Syroka (Red.), Choroba jako zjawisko społeczne i historyczne (s. 159–176). Wrocław: Arboretum.

Adamczyk, A. (2008). Piłsudczycy w izolacji 1939–1954. Studium z dziejów struktur i myśli politycznej. Bełchatów-Warszawa: Insty-tut Józefa Piłsudskiego w Warszawie.

Adamczyk, A. (2016). General Władysław Sikorski as a Prime Mini-ster of Polish Government in Exile. Honest Democrat or Heir of Authoritarianism. Humanities and Social Science, 2, 9–32.

Adamczyk, A. (2022). Legitymizacja autorytetu emigracji vs. auto-ryzacja legitymacji. Horyzonty Polityki, 13(44), 11–30.

Borkowski, J. (1982). Piłsudczykowska koncepcja państwa. Dzieje Najnowsze, 1-4, 93–124.

Brzoza, L. (1994). Działalność polityczna piłsudczyków (1945–1954). W A. Friszke (Red.), Warszawa nad Tamizą. Z dziejów polskiej emi-gracji politycznej po drugiej wojnie światowej (s. 51–52). Warszawa: Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk.

Cienciała, A. (1989). Jak doszło do internowania rządu RP w Rumunii we wrześniu 1939 r., Niepodległość, XXII, 18–65.

Cuttica, C. (2016). Sir Robert Filmer (1588−1653) and the Patriotic Monarch. Patriarchalism in Seventeenth-Century Political Thought. Manchester: Manchester University Press.

Daly, J. (1979). Sir Robert Filmer and English Political Thought. Toron-to: University of Toronto Press.

Duraczyński, E. (1993). Rząd polski na uchodźstwie 1939–1945. War-szawa: Książka i Wiedza.

Dymarski, M. (1999). Stosunki wewnętrzne wśród polskiego wychodź-stwa politycznego i wojskowego we Francji i w Wielkiej Brytanii 1939–1945. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocław-skiego.

Friszke, A. (1999). Życie polityczne emigracji. Warszawa: Biblioteka „Więzi”.

Grzywacz, A., & Kwiecień, M. (1999). Sikorszczycy kontra Sanatorzy 1939 –1940 (Z dziejów konfliktów politycznych uchodźstwa pol-skiego). Zeszyty Historyczne (Paryż), 127, 63–127.

Hetherington, P. (2012). Unvanquished. Joseph Pilsudski, Resurrected Poland, and the Struggle for Eastern Europe. Houston: Pingora Press.

Hułas, M. (1996). Goście czy intruzi? Rząd Polski na uchodźstwie wrze-sień 1939 – lipiec 1943. Warszawa: Instytut Historii PAN.

Kawalec, K. (2000). Spadkobiercy niepokornych. Dzieje polskiej myśli politycznej 1918–1939. Wrocław: Ossolineum.

Kęsik, J. (1998). Naród pod bronią. Społeczeństwo w programie polskiej polityki wojskowej 1918–1939. Wrocław: Wydawnictwo Uniwer-sytetu Wrocławskiego.

Kilian, S. (2021). „From the Paris Agreement” to the „London Pact”. Political Aspects of the Democratisation of Poland’s April Con-stitution of 1935. Historia i Polityka, 36(43), 99–113.

Paruch, W. (2005). Myśl polityczna obozu piłsudczykowskiego 1926–1939. Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Pestkowska, M. (1985). Uchodźcze pasje. Władysław Sikorski a polska społeczność na zachodzie 1939–1943. Paryż: Editions Spotkania.

Piotrowski, J. (2003). Piłsudczycy bez lidera (po 1 września 1939 roku). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

Rostocki, W. (2002). Pięćdziesiąt lat mocy obowiązującej Konstytucji Kwietniowej. Ustrój władzy państwowej w ustawie zasadniczej i w praktyce. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uni-wersytetu Lubelskiego.

Skrzynecki, P. (1989). Gdy umierał prezydent Raczkiewicz. Zeszyty Historyczne (Paryż), 87, 3–16.

Strzelecki, M. (2008). Wizje wychowania społecznego w polskiej myśli politycznej lat 1918–1939. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersy-tetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy.

Tarka, K. (2003). Emigracyjna dyplomacja. Polityka zagraniczna rządu RP na uchodźstwie 1945–1990. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM.

Wapiński, R. (1991). Pokolenia Drugiej Rzeczypospolitej. Wrocław: Ossolineum.

Wolsza, T. (1995). Próba pojednania emigracji w 1950 r. Misja prof. Henryka Paszkiewicza. Dzieje Najnowsze, 4, 131–143.

Wolsza, T. (1996). Misja gen. Władysława Andersa, Józefa Lipskiego i Józefa Różańskiego w 1948 r. Dzieje Najnowsze, 3-4, 121–129.

Wyrwa, T. (1994). Odbudowa władz Rzeczypospolitej w Paryżu i Angers (wrzesień 1939 – czerwiec 1940) W Z. Błażyński (Red.), Władze RP na obczyźnie podczas II wojny światowej (s. 1–83). Lon-dyn: Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie.

Total abstract views : 62

PDF Downloads : 15