Demokracja liberalna – kryzys i perspektywy

Andrzej Antoszewski

doi:10.35765/hp.3032

Data publikacji : 2026-09-30

Tom 17 Nr 60 (2026)

Demokracja liberalna – kryzys i perspektywy

Andrzej Antoszewski

https://orcid.org/0000-0002-8970-4471

DOI: https://doi.org/10.35765/hp.3032

Dział: ARTYKUŁY VARIA / ARTICLES VARIA

Abstrakt

CEL NAUKOWY: Analiza przyczyn kryzysu demokracji liberalnej oraz jej perspektyw.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Artykuł odpowiada na następujące pytania badawcze: jakie są przyczyny kryzysu demokracji liberalnej oraz jakie są jej perspektywy? Rozważania naukowe opierają się na analizie literatury naukowej.

PROCES WYWODU: Artykuł rozpoczyna analiza kryzysu demokracji liberalnej, w tym jego przyczyn, następnie rozważania naukowe dotyczą szans przetrwania demokracji liberalnej oraz możliwości zastąpienia jej przez inny system polityczny.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Mamy do czynienia z wieloaspektowym kryzysem demokracji liberalnej, posiada ona jednak cały szereg cech, aby przetrwać. Ewentualnie może ona być zastąpiona przez: demokrację wyborczą, autokrację wyborczą, delegatywny populizm czy też demokrację nieliberalną.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: System demokracji liberalnej wymaga modyfikacji instytucji i procedur, jest to znacznie lepsze rozwiązanie niż zmiana systemu politycznego na jakiś rodzaj autokracji.

Słowa kluczowe

demokracja liberalna ; kryzys ; odporność demokracji ; delegatywny populizm ; demokracja nieliberalna

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Wskaźniki altmetryczne

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Uwagi dotyczące praw autorskich

Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:

Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.

Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:

Bibliografia

Bernaerts, B., Blanckaert, K., & Caluwaerts, D. (2023). Institutional design and polarization. Do consensus democracies fare better in fighting polarization than majoritarian democracies? Democrati-zation, 2(30), 153–172.

Bartels, L. (2023). Democracy Erode from the Top. Leaders, Citizens and the Challenge of Populism in Europe. Princeton: Princeton Univer-sity Press.

Bartels, L. (2026). Donald Trump’s Contribution to Political Science. Public Opinion Quarterly, 1(141), 1–7.

Beissinger, M. (2025). Civil Society Resistance to Democratic Backslid-ing. W V. Bunce, T. Pepinsky, R. Riedl, & K. Roberts (Red.), Global Challenges to Democracy. Comparative Perspectives on Backsliding, Autocracy and Resilience (s. 196–214). Cambridge: Cambridge University Press).

Bianchi, M., Cheeseman, N., & Cyr, J. (2025). The Myth of Democrat-ic Resilience. Journal of Democracy, 35(3), 33–46.

Bill, S., & Stanley, B. (2025). Democracy After Illiberalism: A Warning From Poland. Journal of Democracy, 3(36), 16–32.

Boese, V., Edgell, A., Hellmeier, S., Maerz, S., & Lindberg, S. (2020). Deterring Dictatorship: Explaining Democratic Resilience Since 1900. Goteborg: University of Gothenburg.

Bozóki, A. (2008). Consolidation or Second Revolution? The Emer-gence of New Right in Hungary. Journal of Communist Studies and Transition Politics, 2(24), 191–231.

Brüggemann, M., van Eck, C.W., Gelovani, S., Meyer, H., Muddiman, A., Pröschel, L., & Wessler, H. (2026). What Kind of Depolariza-tion Should We Aim For? Making Communication Transforma-tive. Political Communication, 43(3), 564–571.

Canihac, H. (2022). Illiberal, anti-liberal or post-liberal democracy: Conceptualizing the relationship between populism and political liberalism. Political Exchange Research, 1(4).

Carothers, T., & Feldman, B. (2023). Understanding and Supporting Democratic Bright Spots. Washington: Carnegie Endowment for International Peace.

Carothers, T., & Carrier, M. (2025). Democratic Recovery After Signifi-cant Backsliding: Emergent Lessons. Washington: Carnegie En-dowment for International Peace.

Cetin, F., & Demir, B. (2025). No Longer the Only Game in Town? Immigration, Authoritarianism, and Future of Democracy in the West. Government and Opposition, 4(60), 1089–1111.

Compati, A. (2025). Mitigating illiberalism through political repre-sentation: Intermediary bodies as pillars of pluralism. Journal of Illiberalism Studies, 2(5), 57–68.

Daxecker, U. (2023). Global challenges to democracy – The main issues. W L. Bartels i in., The forum: Global challenges to democ-racy? Perspectives on democratic backsliding. International Stud-ies Review, 2(25), 1–27.

Ferrer, S., Hernández, E., Prada, E., & Tomic, D. (2025). The value of liberal democracy: Assessing citizen’s commitment to democratic principles. European Journal of Political Research, 4(64), 2018–2038.

Foa, R., & Mounk, Y. (2025). Democratic norms erosion and parti-sanship in the United States. Democratization, 8(32), 1880–1903.

Fukuyama, F. (2019). Tożsamość. Współczesna polityka tożsamościowa i walka o uznanie. Poznań: Dom Wydawniczy REBIS.

Galston, W. (2025). Liberalism without illusions. Democracy: A Journal of Ideas, 77. https://democracyjournal.org/magazine/77/liberalism-without-illusions/ (dostęp: 22.09.2026).

Graham, D. (2025). Projekt 2025. Ameryka Donalda Trumpa. Warsza-wa: Wydawnictwo Prześwity.

Haggard, S., & Kaufman, R. (2021). Backsliding: Democratic regress in the contemporary world. Cambridge: Cambridge University Press.

Hickel, F., & Murphy, A. (2022). Make America exceptional again: Donald Trump’s traditionalist jeremiad, civil religion and the politics of resentment. Politics and Religion, 2(15), 247–269.

Kleinfeld, R., & Sedaca, N. (2024). How to prevent political violence. Journal of Democracy, 4(35), 35–45.

Köker, P., Swalve, T., Huber, M., Hönigge, C., & Nyhuis, D. (2025). Populists before power: Delegitimization strategies against inde-pendent judiciaries. Democratization, 6(32), 1432–1449.

Levitsky, S., & Ziblatt, D. (2018). Tak umierają demokracje. Łódź: Fun-dacja Liberté.

Levitsky, S., Way, L., & Ziblatt, D. (2026). The price of American au-thoritarianism: What can reverse democratic decline. Foreign Af-fairs, 1(105), 30–43.

Littvay, L., McCoy, J., & Simonovitz, G. (2024). It’s not just Trump: Americans of both parties support liberal democratic norm viola-tions more under their own president. Public Opinion Quarterly, 3(88), 1044–1058.

Maerz, S., Edgell, A., Wilson, M., Hellmeier, S., & Lindberg, S. (2024). Episodes of regime transformation. Journal of Peace Research, 6(61), 967–984.

McCoy, J., & Somer, M. (2021). Overcoming polarization. Journal of Democracy, 1(32), 6–21.

Merkel, W. (2004). Embedded and defective democracies. Democrati-zation, 5(11), 33–58.

Merkel, W. (2026). What is democratic resilience. Democratization, 3(33), 472–493.

Meyerrose, A. (2025). Eroding democracy from the outside in: Interna-tional organizations and democratic backsliding. Oxford: Oxford University Press.

Mouffe, C. (2005). Paradoks demokracji. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.

Mudde, C. (2021). Populism in Europe: An illiberal democratic re-sponse to undemocratic liberalism. Government and Opposition, 4(56), 577–597.

Naim, M. (2022). Zemsta władzy. Jak autokraci na nowo tworzą politykę XXI wieku. Katowice: Wydawnictwo Sonia Draga.

Nord, M., Altman, D., Fernandes, T., Good God, A., & Lindberg, S.I. (2026). Democracy report 2026: Unraveling the democratic era? Gothenburg: V-Dem Institute, University of Gothenburg.

Nyyssönen, H., & Metsälä, J. (2021). Liberal democracy and its cur-rent illiberal critique: The emperor’s new clothes? Europe-Asia Studies, 2(73), 273–290.

O’Donnell, G. (2007). The perpetual crises of democracy. Journal of Democracy, 1(18), 5–11.

Pappas, T. (2019). Populism and Liberal Democracy: A Comparative and Theoretical Analysis. Oxford: Oxford University Press.

Przeworski, A. (2019). Crises of democracy. Cambridge: Cambridge University Press.

Przeworski, A. (2024). Who decides what is democratic. Journal of Democracy, 3(35), 5–16.

Roberts, K., Bunce, V., Pepinski, T., & Riedl, R. (2025). Global chal-lenges to democracy: Backsliding, resiliency and democratic the-ory. W V. Bunce, T. Pepinski, R. Riedl, & K. Roberts (Red.), Global challenges to democracy: Comparative perspectives on backsliding, autocracy, and resilience (s. 7–32). Cambridge: Cambridge Univer-sity Press.

Schickler, E. (2026). What Donald Trump has taught us about Amer-ican political institutions. Public Opinion Quarterly, 1(141), 51–60.

Scheppele, K. (2026). Can Péter Magyar Restore Hungary’s Democ-racy. Journal of Democracy, 37(3), 97–111.

Schmitter, P. (2015). Crisis and transition, but not decline. Journal of Democracy, 1(26), 32–44.

Stokes, S. (2026). Why elected leaders subvert democracy? Journal of Democracy, 2(37), 49–64.

Suuronen, V. (2025). Anti-liberalism and counter-enlightenment for the 21st century: Viktor Orbán’s illiberal political ideology. Gov-ernment and Opposition, 4(60), 1136–1156.

Tomini, L., & Wagemann, C. (2018). Varieties of contemporary breakdown and regression: A comparative analysis. European Journal of Political Research, 3(57), 687–716.

Welzel, C. (2021). Why the future is democratic? Journal of Democra-cy, 2(32), 132–144.

Weyland, K. (2024). Democracy’s resilience to populism’s threat: Coun-tering global alarmism. Cambridge: Cambridge University Press.

Total abstract views : 60

PDF Downloads : 67