Przystępność informacji w procesie rozliczalności władz publicznych: wyniki badań politologiczno-lingwistycznych

Agnieszka Pawłowska; Anna Kołomycew; Bogusław Kotarba

doi:10.35765/hp.2914

Data publikacji : 2026-03-31

Tom 17 Nr 58 (2026)

Przystępność informacji w procesie rozliczalności władz publicznych: wyniki badań politologiczno-lingwistycznych

Agnieszka Pawłowska

https://orcid.org/0000-0002-0083-3833

Anna Kołomycew

https://orcid.org/0000-0003-2105-2953

Bogusław Kotarba

https://orcid.org/0000-0002-4466-762X

DOI: https://doi.org/10.35765/hp.2914

Dział: ARTYKUŁY VARIA / ARTICLES VARIA

Abstrakt

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest ocena przystępności corocznych raportów o stanie gminy, będących elementem procedury rozliczalności organów wykonawczych – wójtów, burmistrzów, prezydentów miast.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problemem badawczym jest przystępność raportów o stanie gminy oraz cechy sprzyjające i utrudniające ich percepcję, co w rezultacie wpływa na przejrzystość i rozliczalność władz publicznych. W badaniu wykorzystano podejście oparte na metodzie mieszanej: wielokrotne studium przypadku, uzupełnione metodą porównawczą oraz analizą treści z wykorzystaniem narzędzia do obliczenia indeksu czytelności (FOG).

PROCES WYWODU: Przedstawiono teoretyczne podstawy badania, odnoszące się do pojęcia rozliczalności, jak i tzw. prostego języka oraz scharakteryzowano wprowadzoną do polskiego systemu prawnego procedurę raportów o stanie jednostki samorządu terytorialnego, debaty nad nimi oraz wotum zaufania dla organu wykonawczego – odpowiadającą teoretycznym założeniom rozliczalności. Oceniono 70 raportów, mierząc ich dostępność na stronach internetowych gmin i przystępność ich treści.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Raporty są łatwo dostępne na stronach internetowych, ale nie są przystępne dla ogółu społeczeństwa. Brakuje w nich metadanych i są napisane trudnym językiem. Cechy te wpływają na ograniczone zastosowanie raportów w procesie rozliczania władz gminnych.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Raporty o stanie gminy powinny zawierać obszerne meta-informacje, tj. wykazy tabel, wykresów, załączników, a także streszczenie koncentrujące się na najważniejszych informacjach. Raport powinien przestrzegać zaleceń normy ISO Plain language.

Słowa kluczowe

rozliczalność ; gmina ; raport ; przystępność ; prosty język

Inne teksty tego samego autora

Bogusław Kotarba, Samorząd terytorialny między ustrojowo-organizacyjną formą władzy wykonawczej a czwartą władzą , Horyzonty Polityki: Tom 14 Nr 46 (2023): Czwarta władza – aspekty teoretyczne i praktyczne

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Wskaźniki altmetryczne

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Uwagi dotyczące praw autorskich

Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:

Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.

Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:

Bibliografia

Badia, F., Bracci, E., & Tallaki, M. (2020). Quality and Diffusion of Social and Sustainability Reporting in Italian Public Utility Companies. Sustainability, 12(11), 4525. DOI: 10.3390/su12114525
Biondi, L., & Bracci, E. (2018). Sustainability, Popular and Integrated Reporting in the Public Sector: A Fad and Fashion Perspective. Sustainability, 10(9), 3112. DOI:10.3390/su10093112
Bovens, M. (2007). Analysing and Assessing Accountability: A Conceptual Framework. European Law Journal, 13(4), 447–468. DOI: 10.1111/j.1468-0386.2007.00378.x
Bovens, M. (2010). Two Concepts of Accountability: Accountability as a Virtue and as a Mechanism. West European Politics, 33(5), 946–967. DOI:10.1080/01402382.2010.486119
Brandsma, G. J., & Schillemans, T. (2013). The Accountability Cube: Measuring Accountability. Journal of Public Administration Research and Theory, 23(4), 953–975. DOI: 10.1093/jopart/mus034
Cutts, M. (2009). Oxford Guide to Plain English (3rd edition). Oxford University Press.
Dubnick, M. (2005). Accountability and the Promise of Performance: In Search of the Mechanisms. Public Performance & Management Review, 28(3), 376–417.
Farneti, F., Guthrie, J., & Siboni, B. (2011). Social and Sustainability Reporting in Italian Local Governments: What is not Reported? In A. Ball & S. P. Osborne (Eds.), Social Accounting and Public Management: Accountability for the Common Good (pp. 192–202). Routledge.
Ferri, L., Manes-Rossi, F., & Zampella, A. (2023). Readability Versus Obfuscation to Fight Corruption: Evidence from Italian Local Governments. Public Money & Management, 43(7), 659–668. DOI: 10.1080/09540962.2023.2238914
Ferry, L., Eckersley, P., & Zakaria, Z. (2015). Accountability and Transparency in English Local Government: Moving from ‘Matching Parts’ to ‘Awkward Couple’? Financial Accountability & Management, 31(3), 345–361. https://doi.org/10.1111/faam.12060
Fusco, F., & Ricci, P. (2018). What is the Stock of the Situation? A Bibliometric Analysis on Social and Environmental Accounting Research in Public Sector. International Journal of Public Sector Management, 32(1), 21–41. DOI: 10.1108/IJPSM-05-2017-0134
Gregory, R. (2012). Accountability in Modern Government. In B. G. Peters & J. Pierre (Eds.), The SAGE Handbook of Public Administration (pp. 681–697). SAGE Publications Ltd. DOI: 10.4135/9781446200506.n44
Gutiérrez Ponce, H., Chamizo González, J., & Al-Mohareb, M. (2023). Annual Reports Readability From Linguistic and Communication Perspectives: Systematic Literature Review. Business and Professional Communication Quarterly, 86(4), 446–497. DOI: https://doi.org/10.1177/23294906231151893
Hossain, M. M. (2018). Sustainability Reporting by Australian Local Government Authorities. Local Government Studies, 44(4), 577–600. DOI: 10.1080/03003930.2018.1471397
ISO. (2023). International Standard ISO 24495-1:2023, Plain language—Part 1: Governing principles and guidelines. ISO. https://www.iso.org/obp/ui/en/#iso:std:iso:24495:-1:ed-1:v1:en
Langella, C., Anessi‐Pessina, E., Botica Redmayne, N., & Sicilia, M. (2023). Financial Reporting Transparency, Citizens’ Understanding, and Public Participation: A Survey Experiment Study. Public Administration, 101(2), 584–603. DOI: 10.1111/padm.12804
Lindberg, S. I. (2013). Mapping Accountability: Core Concept and Subtypes. International Review of Administrative Sciences, 79(2), 202–226. DOI: 10.1177/0020852313477761
Lourenço, R. P. (2013). Data Disclosure and Transparency for Accountability: A Strategy and Case Analysis. Information Polity, 18(3), 243–260. DOI: 10.3233/IP-130310
Lührmann, A., Marquardt, K. L., & Mechkova, V. (2020). Constraining Governments: New Indices of Vertical, Horizontal, and Diagonal Accountability. American Political Science Review, 114(3), 811–820. DOI: 10.1017/S0003055420000222
Manes-Rossi, F., Nicolò, G., & Argento, D. (2020). Non-Financial Reporting Formats in Public Sector Organizations: A Structured Literature Review. Journal of Public Budgeting, Accounting & Financial Management, 32(4), 639–669. DOI: 10.1108/JPBAFM-03-2020-0037
Maziarz, M., Piekot, T., Poprawa, M., Broda, B., Radziszewski, A., & Zarzeczny, G. (2012). Język raportów ewaluacyjnych. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego. Departament Koordynacji Polityki Strukturalnej.
Mol, A., Van Schie, V., & Budding, T. (2024). Drivers of Sustainability Reporting by Local Governments over Time: A Structured Literature Review. Financial Accountability & Management, faam.12407. https://doi.org/10.1111/faam.12407
Mulgan, R. (2003). Holding Power to Account. Palgrave Macmillan UK. DOI: 10.1057/9781403943835
Nilipour, A., Silva, T.-A. D., & Li, X. (2020). The Readability of Sustainability Reporting in New Zealand over time. Australasian Accounting, Business and Finance Journal, 14(3), Article 3. DOI: 10.14453/aabfj.v14i3.7
O’Donnell, G. A. (1998). Horizontal Accountability in New Democracies. Journal of Democracy, 9(3), 112–126.
Othman, R., Nath, N., & Laswad, F. (2017). Sustainability Reporting by New Zealand’s Local Governments. Australian Accounting Review, 27(3), 315–328. DOI: 10.1111/auar.12153
Piekot, T., Maziarz, M. (2014). Styl „plain language” i przystępność języka publicznego jako nowy kierunek w polskiej polityce językowej. Język a Kultura 24, 307–324.
Porumbescu, G., Bellé, N., Cucciniello, M., & Nasi, G. (2017). Translating Policy Transparency into Policy Understanding and Policy Support: Evidence from a Survey Experiment. Public Administration, 95(4), 990–1008. DOI: 10.1111/padm.12347
Raimo, N., Rubino, M., Esposito, P., & Vitolla, F. (2023). Measuring Quality of Popular Annual Financial Reports: Features of the Rewarded US Reporting Municipalities. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 30(1), 17–27. DOI: 10.1002/csr.2336
Romzek, B. S., & Dubnick, M. J. (1987). Accountability in the Public Sector: Lessons from the Challenger Tragedy. Public Administration Review, 47(3), 227–238. DOI: 10.2307/975901
Stone, G. W., & Lodhia, S. (2019). Readability of Integrated Reports: An Exploratory Global Study. Accounting, Auditing & Accountability Journal, 32(5), 1532–1557. DOI: 10.1108/AAAJ-10-2015-2275
Ustawa z dnia 11 stycznia 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych (Dz.U. 2018 poz. 130).
Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1914).
Ustawa z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu przez posła i senatora (Dz.U. 2021 poz. 2054).
Willems, T., & Van Dooren, W. (2012). Coming to Terms with Accountability: Combining multiple forums and functions. Public Management Review, 14(7), 1011–1036. DOI: 10.1080/14719037.2012.662446
Willerton, R. (2015). Plain Language and Ethical Action: A Dialogic Approach to Technical Content in the 21st Century. Routledge, Taylor & Francis Group.
Yin, R. K. (2014). Case Study Research: Design and Methods (Fifth edition). SAGE.
Yusuf, J.-E., & Jordan, M. (2015). Popular Financial Reports: Tools for Transparency, Accountability and Citizen Engagement. The Journal of Government Financial Management, 64(1), 12–17.

Total abstract views : 34

PDF Downloads : 16