English
Język Polski
Sine ira et studio – krytyczne myślenie jako lekarstwo na stronnicze intuicje moralne etyków
Abstrakt
CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest zbadanie, czy narzędzia krytycznego myślenia mogą pomóc etykom identyfikować, analizować i ograniczać wpływ heurystyk oraz zniekształceń poznawczych na argumentację etyczną. Główne założenie brzmi: uznanie własnej podatności na błędy poznawcze stanowi warunek bardziej bezstronnego i rzetelnego namysłu moralnego.
PROBLEM I METODY BADAWCZE: Artykuł podejmuje problem wpływu intuicji moralnych, emocji oraz błędów poznawczych na rozstrzygnięcia formułowane przez zawodowych etyków. Zastosowano metody analizy filozoficznej i krytycznej literatury przedmiotu oraz analizy eksperymentów myślowych, odwołującej się do badań z zakresu psychologii poznawczej i filozofii moralności.
PROCES WYWODU: W tekście przedstawione są modele „etyka adwokata”, który racjonalizuje wcześniej przyjęte przekonania, oraz „etyka Herkulesa”, dążącego do możliwie bezstronnego rozważenia konkurencyjnych argumentów. Następnie analizowane są wybrane eksperymenty myślowe, m.in. „maszyna przeżyć” Nozicka oraz „skrzypek” Thomson. Zauważa się, że mogą one aktywizować takie zniekształcenia jak status quo bias, efekt ramowania czy racjonalizacja post hoc.
WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analiza pokazuje, że filozofowie moralności również podlegają błędom poznawczym. Badania przywoływane w artykule wskazują, że specjalistyczna wiedza filozoficzna nie eliminuje wpływu efektu ramowania ani zniekształceń poznawczych. Intuicje moralne mogą stanowić źródło stronniczości i prowadzić do uzasadniania wcześniej przyjętych przekonań.
WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Postulowane jest rozwijanie postawy „etyka Herkulesa”, opartej na pokorze epistemicznej, dystansie wobec własnych intuicji oraz stosowaniu narzędzi krytycznego myślenia, takich jak steelmanning. Innowacją jest połączenie badań nad błędami poznawczymi z metodologią etyki. W edukacji i badaniach etycznych rekomenduje się systematyczne rozpoznawanie i ograniczanie wpływu intuicji, emocji oraz uwarunkowań kulturowych na argumentację moralną.
Słowa kluczowe
zniekształcenia poznawcze ; intuicje moralne ; etyka ; Nozick ; Thomson
Inne teksty tego samego autora
- Jarosław Kucharski, Aleksandra Cempura, Anna Bogatyńska-Kucharska, Obowiązek zgłoszenia przestępstwa wynikający z art. 240 Kodeksu karnego w działalności psychoterapeuty i coacha , Horyzonty Polityki: Tom 16 Nr 56 (2025): Unia Europejska jako model integracji regionalnej
Szczegóły
Bibliografia
Statystyki
Autorzy
Zasady cytowania
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Uwagi dotyczące praw autorskich
Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:
- Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
- Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych: