Instrumenty terytorializacji polityki rozwoju – pierwsze doświadczenia ZIT i IIT

Hubert Guz

doi:10.35765/hp.2857

Data publikacji : 2025-12-31

Tom 16 Nr 57 (2025)

Instrumenty terytorializacji polityki rozwoju – pierwsze doświadczenia ZIT i IIT

Hubert Guz

https://orcid.org/0000-0001-8230-6182

DOI: https://doi.org/10.35765/hp.2857

Dział: ARTYKUŁY VARIA / ARTICLES VARIA

Abstrakt

CEL NAUKOWY: Próba oceny, czy wdrażane w Polsce Zintegrowane Inwestycje Terytorialne (ZIT) i Inne Inwestycje Terytorialne (IIT) realizują założenia terytorializacji polityki rozwoju.

PROBLEM i METODY BADAWCZE: Główna hipoteza zakłada, że terytorializacja w Polsce została ograniczona do unijnej polityki spójności, co utrudnia wykorzystanie jej potencjału. Badanie oparto na obserwacji uczestniczącej autora, analizie dokumentów strategicznych i operacyjnych oraz badaniu ankietowym przeprowadzonym wśród samorządowców i doradców projektu Centrum Wsparcia Doradczego (CWD).

PROCES WYWODU: Artykuł przedstawia teoretyczne i praktyczne ujęcia terytorializacji, definiując jej wyróżniki. Następnie analizuje narzędzia ZIT i IIT w Polsce w kontekście tych wyróżników, porównując założenia z wynikami obserwacji, opiniami ankietowymi i ustaleniami z przeglądu dokumentów.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Wdrażane w Polsce ZIT/IIT posiadają kluczowe wyróżniki przypisywane narzędziom terytorializacji polityki rozwoju. W części wyników nastąpiły znaczące rozbieżności pomiędzy ocenami ankietowanych a przeglądem dokumentów, wynikające ze specyfiki projektu CWD. Analiza dowiodła, że kluczową motywacją samorządów do angażowania się w ZIT/IIT jest dostęp do finansowania unijnego (ponad 90% wskazań). Dodatkowo jako bariery ankietowani podkreślali istotne braki w potencjale ludzkim i instytucjonalnym swoich samorządów.

WNIOSKI, INNOWACJE I REKOMENDACJE: Terytorializacja polityki rozwoju w Polsce jest wdrażana głównie poprzez programy unijne, a ZIT/IIT, w założeniach bazujące na oddolności, są często warunkowane odgórnymi ograniczeniami. Mimo to, narzędzia terytorializacji należy ocenić pozytywnie, dzięki ich wpływowi na budowanie kompetencji i promowanie współpracy samorządów na rzecz rozwoju oraz ochrony środowiska.

Słowa kluczowe

Rozwój regionalny ; rozwój lokalny ; polityka spójności ; terytorializacja polityki rozwoju ; instrumenty terytorialne ; Zintegrowane Inwestycje Terytorialne (ZIT) ; Inne Inwestycje Terytorialne (IIT)

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Wskaźniki altmetryczne

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Uwagi dotyczące praw autorskich

Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:

Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.

Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:

Bibliografia

Barca, F. (2009). An Agenda for a Reformed Cohesion Policy. A Place-based Approach to Meeting European Union Challenges and Expectations. Brussels.

Bruszt, L. (2008). Wielopoziomowe zarządzanie – warianty wschod-nie. Wyłaniające się wzorce zarządzania rozwojem regionalnym w nowych państwach członkowskich, Zarządzanie Publiczne, 1(3).

Camagni, R. (2008). Regional Competitiveness: Towards a Concept of Territorial Capital. W R. Capello, R. Camagni, B. Chizzolini, & U. Fratesi, Modelling Regional Scenarios for Enlarged Europe. Com-petitiveness and Global Strategies (s. 33–47). Berlin–Heidelberg.

Camagni, R., & Capello, R. (2013). Regional Competitiveness and Territorial Capital: A Conceptual Approach and Empirical Evi-dence from the European Union. Regional Studies, 47(9): 1383–1402.

Churski, P. (2023). Trzy dekady kształtowania polskiej polityki re-gionalnej – refleksje, wnioski i rekomendacje. Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna, 65: 37–52.

Churski, P., Herodowicz, T., Konecka-Szydłowska, B., & Perdał, R. (2020). Teoretyczny i praktyczny wymiar polityki rozwoju zo-rientowanej terytorialnie. Studia KPZK PAN, 9(201). Warszawa.

Churski P., & Żuber P. (2022). EU Regional Policy and Its Implica-tions for the Development of Polish Regions. W Three Decades of Polish Socio-Economic Transformations (s. 487–521). Cham: Sprin-ger.

Domański, R. (2010). Nowa geografia ekonomiczna według Paula Krugmana. Zeszyty Naukowe, 161. Poznań: Uniwersytet Ekono-miczny w Poznaniu.

ESPON (2014). Making Europe Open and Polycentric. Vision and Scenarios for the European Territory towards 2050, ESPON Pro-gramme European Territory 2050, European Union, Brussels.

Ewaluacja systemu realizacji instrumentu ZIT w perspektywie fi-nansowej UE na lata 2014–2020 (2018). https://www.ewaluacja.gov.pl/strony/badania-i-analizy/wyniki-bad-an-ewaluacyjnych/badania-ewaluacyjne/ewaluacja-systemu-realizacji-instrumentu-zit/, (dostęp: 23.06.2025).

First report on economic and social cohesion (1996). Luxemburg: Euro-pean Commission.

Krugman, P.R. (1998). Development, Geography and Economic Theory. Cambridge: The MIT Press.

Lucas, R.E. (1988). On the Mechanics of Economic Development. Journal of Monetary Economics, 22(1), 3–42.

Medeiros, E. (2011). Territorial Cohesion: A Conceptual Analysis. Li-zbona: Institute of Geography and Spatial Planning, Alameda da Universidade.

Ninth report on economic, social and territorial cohesion (2024). Lu-xemburg: European Union.

Nowakowska, A. (2015). Zintegrowane plany rozwoju – w stronę terytorialno-funkcjonalnego podejścia do rozwoju jednostki tery-torialnej. W A. Nowakowska (Red.), Nowoczesne metody i narzędzia zarządzania rozwojem lokalnym i regionalnym (s. 11–36). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Nowakowska, A. (2017). Terytorializacja rozwoju i polityki regio-nalnej. Biuletyn Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN, 268, 26–38.

Noworól, A. (2015). Uwarunkowania, zasady i instrumenty nowego paradygmatu polityki regionalnej. W M. Stec, & K. Bandarzewski (Red.), Rozwój regionalny – instrumenty realizacji i rola samorządu województwa (s. 13–27). Warszawa: Lex a Wolters Kluwer busi-ness.

Noworól, A., & Noworól, K. (2018). Terytorializacja polityki rozwoju jako element podniesienia konkurencyjności miast i regionów. Uniwersytet Jagielloński. Studia, 184–186.

Ocena realizacji projektów Centrum Wsparcia Doradczego w celu wypracowania modelu systemowego wsparcia kompetencji jed-nostek samorządu terytorialnego (JST) w ramach polityki regio-nalnej (2024). Warszawa: Wolański sp. z o.o., IDEA Instytut sp. z o.o.

OECD (2001). Territorial Outlook. Paris.

OECD (2009). Regional Policy Challenges, New Issues and Good Practi-ces. Paris.

Olbrycht, J. (2024). Wypowiedź podczas Kongresu Polityki Miejskiej i Regionalnej w Krakowie, 7 października 2024.

Panel ekspercki (2025). Panel zorganizowany 3 czerwca 2025 jako część badania ewaluacyjnego „Ewaluacja stosowania instrumen-tów terytorialnych ZIT i IIT w ramach perspektywy 2021-2027”. Warszawa: Wolański sp. z o.o.

Raworth, K. (2023). Ekonomia obwarzanka. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Romer, P. (1986). Increasing Returns and Long Run Growth. Journal of Political Economy, 94(2), 1002–1037.

Romer, P. (1993). Implementing a National Technology Strategy with Self-Organizing Industry Investment Boards. Brookings Papers on Economic Activity: Microeconomic, 2(345), 345–399.

Salomon, J. (2021). Instrumenty programowania wymiaru miejskiego polityki spójności unii europejskiej na lata 2021–2027 na przy-kładzie Polski. Zarządzanie Publiczne 3(55), 147–167. DOI: 10.4467/20843968ZP.21.009.16514

Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) (2017). Rada Ministrów.

Strzelecki, Z. (2008). Polityka regionalna. W Z. Strzelecki (Red.), Go-spodarka regionalna i lokalna (s. 78–121). Warszawa: Wydawnic-two Naukowe PWN.

Sutowski, M. (2023). Obwarzanek po polsku. Warszawa: Wydawnic-two Krytyki Politycznej.

Taleb, N.N. (2020). Antykruchość. Jak żyć w świecie, którego nie rozu-miemy. Poznań: Zysk i S-ka.

Territorial Agenda of the European Union 2020, Towards an Inclu-sive, Smart and Sustainable Europe of Diverse Regions 2020 (2011). Ministerial Meeting – Spatial Planning and Territorial Development, Hungary.

Umowa Partnerstwa dla realizacji polityki spójności w Polsce 2021–2027 (2022). Warszawa: Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej.

Ustawa z dnia 15 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o zasadach prowa-dzenia polityki rozwoju oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 1378).

WB (2009). World Development Report 2009. Washington: Spatial Disparities and Development Policy.

Zasady realizacji instrumentów terytorialnych w Polsce w perspektywie finansowej UE na lata 2021–2027 (2022). War-szawa: Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej.

Zaucha, J., Brodzicki ,T., Ciołek, D., Komornicki, T., Mogiła, Z., Szlachta, J., & Zaleski, J. (2015). Terytorialny wymiar wzrostu i rozwoju. Warszawa: Difin.

Zielona księga w sprawie spójności terytorialnej Przekształcenie różno-rodności terytorialnej w siłę (2008). Bruksela: Komisja Wspólnot Europejskich, COM 616.

Total abstract views : 90

PDF Downloads : 35