Jak daleko jest z Cambridge do Krakowa? Szkoła z Cambridge wobec dziedzictwa Rzeczypospolitej i Europy Środkowej

Arkady Rzegocki

doi:10.35765/hp.3033

Data publikacji : 2026-09-30

Tom 17 Nr 60 (2026)

Jak daleko jest z Cambridge do Krakowa? Szkoła z Cambridge wobec dziedzictwa Rzeczypospolitej i Europy Środkowej

Arkady Rzegocki

https://orcid.org/0000-0002-8688-0365

DOI: https://doi.org/10.35765/hp.3033

Dział: ARTYKUŁY TEMATYCZNE / THEMATIC ARTICLES

Abstrakt

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest zbadanie recepcji szkoły z Cambridge w Polsce oraz w szerszym kontekście Europy Środkowo-Wschodniej i odpowiedź na pytanie o rzeczywisty dystans intelektualny między Cambridge a Krakowem.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Wychodząc przede wszystkim od dorobku Q. Skinnera i J.G.A. Pococka, autor analizuje fundamentalne znaczenie metodologicznego przełomu kontekstualnego – odczytywania tekstów politycznych jako interwencji w konkretne spory polityczne i instytucjonalne – oraz ponownego odkrycia tradycji republikańskiej. Artykuł ma charakter zarówno analityczny, jak i programowy.

PROCES WYWODU: Autor analizuje możliwe przyczyny marginalnej obecności doświadczenia Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz środkowoeuropejskich tradycji republikańskich w pracach przedstawicieli szkoły z Cambridge – od strukturalnych ograniczeń zachodniego kanonu po bariery językowe i geopolityczne.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Autor argumentuje, że współczesny Kraków – dzięki intensywnej recepcji metod szkoły z Cambridge, współpracy instytucjonalnej z Uniwersytetem w Cambridge oraz obecności polskich badaczy w międzynarodowym obiegu naukowym – znajduje się dziś bliżej Cambridge niż kiedykolwiek wcześniej. Jednocześnie utrzymuje się wyraźna asymetria: doświadczenie Rzeczypospolitej Obojga Narodów pozostaje w pracach przedstawicieli szkoły z Cambridge marginalne.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Autor proponuje kierunki badawcze, które mogłyby włączyć dziedzictwo Rzeczypospolitej do szerszej narracji o europejskim republikanizmie, postulując przejście od recepcji metodologii Cambridge do współtworzenia symetrycznej, wspólnej agendy badawczej.

Słowa kluczowe

Szkoła z Cambridge ; kontekstualizm ; republikanizm ; Rzeczpospolita Obojga Narodów ; dyplomacja otwarta

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Wskaźniki altmetryczne

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Uwagi dotyczące praw autorskich

Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:

Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.

Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:

Bibliografia

Augustyniak, U. (2008). Historia Polski 1572–1795. Warszawa: Wy-dawnictwo Naukowe PWN.

Austin, J.L. (1962). How to Do Things with Words. Oxford: Clarendon Press.

Butterwick, R. (2020). The Polish–Lithuanian Commonwealth, 1733–1795: Light and Flame. New Haven–London: Yale University Press.

Butterwick, R. (2021). Konstytucja 3 maja. Testament Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Warszawa: Muzeum Historii Polski.

Davies, N. (1999). Boże igrzysko. Historia Polski. T. 1-2. Kraków: Wy-dawnictwo Znak.

Ekes, J. (2010) Złota demokracja. Kraków: Ośrodek Myśli Politycznej.

Friedrich, K. (2000) The Other Prussia: Royal Prussia, Poland and Lib-erty, 1569–1772. Cambridge: Cambridge University Press.

Frost, R.I. (2015). The Oxford History of Poland–Lithuania. T. I: The Making of the Polish–Lithuanian Union, 1385–1569. Oxford: Oxford University Press.

Grześkowiak-Krwawicz, A. (2006). Regina libertas. Wolność w polskiej myśli politycznej XVIII wieku. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Grześkowiak-Krwawicz, A. (2012). Queen Liberty: The Concept of Freedom in the Polish–Lithuanian Commonwealth. D.J. Sax (Tłum.). Studies in Central European Histories, 56, Leiden–Boston: Brill.

Halecki, O. (1952). Borderlands of Western Civilization: A History of East Central Europe. New York: The Ronald Press Company.

Jasienica, P. (1985). Rzeczpospolita Obojga Narodów. Warszawa: Pań-stwowy Instytut Wydawniczy.

Kopczyński, M., & Tygielski, W. (Red.) (2010). Pod wspólnym niebem. Narody dawnej Rzeczypospolitej. Warszawa: Muzeum Historii Polski; Bellona.

Koselleck, R. (1985). Futures Past: On the Semantics of Historical Time. K. Tribe (Tłum.). Cambridge, MA: MIT Press.

Kundera, M. (1984). The Tragedy of Central Europe. E. White (Tłum.). The New York Review of Books, 26 kwietnia.

Markiewicz, M. (2002). Historia Polski 1492–1795. Kraków: Wydaw-nictwo Literackie.

Nowak, A. (2014–2025). Dzieje Polski. T. 1-7. Kraków: Biały Kruk.

Pettit, P. (1997). Republicanism: A Theory of Freedom and Government. Oxford: Oxford University Press.

Pietrzyk-Reeves, D. (2012). Ład Rzeczypospolitej. Polska myśl poli-tyczna XVI wieku a klasyczna tradycja republikańska. Kraków: Księgarnia Akademicka.

Pietrzyk-Reeves, D. (2020). Polish Republican Discourse in the Six-teenth Century. T. Bałuk-Ulewiczowa (Tłum.). Cambridge: Cam-bridge University Press.

Pocock, J.G.A. (1975). The Machiavellian Moment: Florentine Political Thought and the Atlantic Republican Tradition. Princeton, NJ: Prin-ceton University Press.

Rzegocki, A. (2008). Racja stanu a polska tradycja myślenia o polityce. Kraków: Ośrodek Myśli Politycznej.

Rzegocki, A. (2025). Dyplomacja otwarta, czyli jak skutecznie realizować rację stanu. Kraków: Wydawnictwo Księgarnia Akademicka.

Rzegocki, A. (Red.) (2026). Skurczone Mocarstwo – dziesięć lat po refe-rendum brexitowym: bilans gospodarczy, polityczny i społeczny Zjednoczonego Królestwa. Warszawa: Instytut Sobieskiego.

Skinner, Q. (1969). Meaning and Understanding in the History of Ideas, History and Theory, 8(1), 3–53.

Skinner, Q. (1978). The Foundations of Modern Political Thought. T. 1-2. Cambridge: Cambridge University Press.

Skinner, Q. (1998). Liberty before Liberalism. Cambridge: Cambridge University Press.

Skinner, Q. (2002). Visions of Politics. T. I: Regarding Method. Cam-bridge: Cambridge University Press.

Snyder, T. (2003). The Reconstruction of Nations: Poland, Ukraine, Lith-uania, Belarus, 1569–1999. New Haven–London: Yale University Press.

Sucheni-Grabowska, A. (2007). Odbudowa domeny królewskiej w Polsce 1504–1548. Warszawa: Muzeum Historii Polski.

Sucheni-Grabowska, A. (2009). Wolność i prawo w staropolskiej kon-cepcji państwa. Warszawa: Muzeum Historii Polski.

Tazbir, J. (1967). Państwo bez stosów. Szkice z dziejów tolerancji w Polsce XVI i XVII wieku. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Tully, J. (Red.) (1988). Meaning and Context: Quentin Skinner and His Critics. Princeton, NJ: Princeton University Press.

Uruszczak, W. (2021). Historia państwa i prawa polskiego (966–1795). Warszawa: Wolters Kluwer Polska.

van Gelderen, M., & Skinner, Q. (red.) (2002). Republicanism: A Shared European Heritage. T. 1: Republicanism and Constitutionalism in Early Modern Europe. T. 2: The Values of Republicanism in Early Modern Europe. Cambridge: Cambridge University Press.

Walicki, A. (1991). Trzy patriotyzmy. Trzy tradycje polskiego patrio-tyzmu i ich znaczenie współczesne. Warszawa: Res Publica.

Wolff, L. (1994). Inventing Eastern Europe: The Map of Civilization on the Mind of the Enlightenment. Stanford: Stanford University Press.

Total abstract views : 59

PDF Downloads : 39

Arkady Rzegocki

https://orcid.org/0000-0002-8688-0365

Afiliacja

Uniwersytet Ignatianum w Krakowie Polska

Biogram

Arkady Rzegocki – polski politolog, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, UKEN oraz dyplomata. Specjalizuje się w historii myśli politycznej, stosunkach międzynarodowych oraz zagadnieniach racji stanu, dyplomacji i soft power. W latach 2016–2021 pełnił funkcję ambasadora Rzeczypospolitej Polskiej w Zjednoczonym Królestwie, następnie był Szefem Służby Zagranicznej w Ministerstwie Spraw Zagranicznych (2021–2023), a w latach 2023–2024 ambasadorem RP w Irlandii. Jest autorem i redaktorem licznych publikacji naukowych. Ostatnio opublikował książkę: Dyplomacja otwarta, czyli jak skutecznie realizować rację stanu, Kraków 2025.