Machiavelli i pokój republikański w renesansowych Włoszech

Bogumił Strączek

doi:10.35765/hp.3026

Data publikacji : 2026-09-30

Tom 17 Nr 60 (2026)

Machiavelli i pokój republikański w renesansowych Włoszech

Bogumił Strączek

https://orcid.org/0000-0002-6386-2332

DOI: https://doi.org/10.35765/hp.3026

Dział: ARTYKUŁY VARIA / ARTICLES VARIA

Abstrakt

CEL NAUKOWY: Analiza teorii demokratycznego pokoju (TDP) przez pryzmat pism Niccolò Machiavellego oraz historycznych realiów renesansowych republik włoskich.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Wyjaśnienie, dlaczego mimo wspólnego języka wartości i podobieństw instytucjonalnych między republikami włoskimi dochodziło do silnej rywalizacji i konfliktów zbrojnych. Zastosowano metodę analizy historyczno-literackiej pism Machiavellego, konfrontując jego myśl z postulatami renesansowego humanizmu obywatelskiego oraz współczesnymi badaniami ilościowymi.

PROCES WYWODU: Na proces wywodu składają się: 1) przegląd literatury dotyczącej pokoju republikańskiego w renesansowej Italii; 2) analiza tekstów Machiavellego pod kątem unikalnej jakości relacji między włoskimi republikami miejskimi; 3) opis mechanizmów wyjaśniających, dlaczego trwały pokój republikański nie zaistniał we Włoszech; 4) ocena filozofii politycznej Machiavellego jako aktualnego narzędzia do identyfikacji czynników zagrażających współczesnemu pokojowi demokratycznemu.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Głównymi motywami konfliktów między republikami były: wewnętrzna dynamika społeczno-instytucjonalna, konieczność przekierowania wewnętrznych konfliktów na politykę zagraniczną, imperialistyczne ambicje republik oraz ich dążenie do potęgi i bogactwa, co czyniło wolne miasta najbardziej niebezpiecznymi rywalami w systemie międzynarodowym.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Wspólnota instytucjonalna nie wystarcza do eliminacji wojen; pokój współczesnych demokracji wynika z dodatkowych czynników nowoczesności, których Machiavelli nie mógł przewidzieć. Filozofia Machiavellego pozwala na krytyczne spojrzenie na współczesną politykę międzynarodową i identyfikację mechanizmów mogących podważać stabilność demokratycznego pokoju.

Słowa kluczowe

kultura polityczna ; Niccolò Machiavelli ; pokój republikański ; renesansowe Włochy ; teoria demokratycznego pokoju

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Wskaźniki altmetryczne

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Uwagi dotyczące praw autorskich

Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:

Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.

Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:

Bibliografia

Adamson, J., & Fitzsimmons, P. (2025). Peace and its correlates in the ancient world. Journal of Economic Behavior & Organization, 234, 106997.

Adamson, J., & Koyama, M. (2017). Democracy, Hegemony, and War: New Data from the Ancient World.

Baron, H. (1955). The crisis of the early Italian Renaissance: Civic hu-manism and republican liberty in an age of classicism and tyranny. T. 2. Princeton: Princeton University Press.

Blank, M., Dincecco, M., & Zhukov, Y.M. (2017). Political regime type and warfare: Evidence from 600 years of European history. SSRN Scholarly Paper, 2830066. Social Science Research Network. DOI: 10.2139/ssrn.2830066

Bogaards, M. (2010). Measures of democratization: From degree to type to war. Political Research Quarterly, 63(2), 475–488.

Bouwsma, W.J. (1968). Venice and the Defense of Republican Liberty: Renaissance Values in the Age of the Counter Reformation. University of California Press.

Bowd, S.D. (2000). The Republics of Ideas: Venice, Florence and the Defence of Liberty, 1525–1530. History, 85(279), 404–427.

Bowd, S.D. (2018). Renaissance mass murder: Civilians and soldiers during the Italian wars. Oxford: Oxford University Press.

Cesa, M. (Red.). (2014). Machiavelli on international relations. Oxford: Oxford University Press.

Doyle, M.W. (1986). Liberalism and world politics. American Political Science Review, 80(4), 1151–1169.

Ember, C.R., Ember, M., & Russett, B. (1992). Peace between partici-patory polities: A cross– cultural test of the “democracies rarely fight each other” hypothesis. World Politics, 44(4), 573–599.

Gat, A. (2005). The democratic peace theory reframed: The impact of modernity. World Politics, 58(1), 73–100.

Guicciardini, F. (1929). Storia d’Italia. Costantino Panigada (Red.). T. I. Bari: Laterza.

Hayes, J. (2012). The democratic peace and the new evolution of an old idea. European Journal of International Relations, 18(4), 767–791.

Hegre, H. (2001). Toward a Democratic Civil Peace? Democracy, Political Change, and Civil War, 1816–1992. American Political Science Review, 95(1), 33–48.

Hörnqvist, M. (2004). Machiavelli and Empire. Cambridge: Cambridge University Press.

Kant, I. (2012). Ku wieczystemu pokojowi. W M. Żelazny (Tłum.), Dzieła zebrane (T. 6: Pisma po roku 1781). Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Levy, J.S. (1988). Domestic politics and war. The Journal of Interdisci-plinary History, 18(4), 653–673.

Machiavelli, N. (1972). Książę (P). W J. Malarczyk, C. Nanke, & K. Żaboklicki (Red.), Wybór pism (s. 139–230). Warszawa: Pań-stwowy Instytut Wydawniczy.

Machiavelli, N. (1990). Historie florenckie (IF). Kraków–Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Machiavelli, N. (1997). Discorso sopra Pisa. W C. Vivanti (Red.), Opere: Vol. I. I primi scritti politici (1499-1512) (s. 3). Torino: Ein-audi-Gallimard (Oryginał opublikowany w 1499).

Machiavelli, N. (2009). Rozważania nad pierwszym dziesięcioksięgiem historii Rzymu Liwiusza (D). Warszawa: Wydawnictwa Uniwer-sytetu Warszawskiego.

Maoz, Z., & Russett, B. (1993). Normative and structural causes of democratic peace, 1946–1986. American Political Science Review, 87(3), 624–638.

Mattingly, G. (1955). Renaissance diplomacy. Boston: Houghton Mif-flin.

McCanles, M. (1984). Machiavelli and the Paradoxes of Deter-rence. Diacritics, 14(2), 12–19.

McCormick, J.P. (2011). Machiavellian Democracy. New York: Cam-bridge University Press.

Merritt, R.L., & Zinnes, D.A. (1991). Democracies and war. W: A. Inkeles (Red.), On measuring democracy: Its consequences and concomitants. New Brunswick: Transaction Publishers.

Münkler, H. (2016). Machiavelli. Narodziny nowożytnej myśli poli-tycznej. Przegląd Polityczny, 139, 126–137.

Oneal, J.R., & Russett, B.M. (1997). The classical liberals were right: Democracy, interdependence, and conflict, 1950–1985. International Studies Quarterly, 41(2), 267– 293.

Pinker, S. (2015). Zmierzch przemocy: lepsza strona naszej natury. Poz-nań: Zysk i S-ka Wydawnictwo.

Pedullà, G. (2018). Machiavelli in tumult: The discourses on Livy and the origins of political conflictualism. Cambridge: Cambridge Univer-sity Press.

Pocock, J.G.A. (1975). The Machiavellian Moment: Florentine Political Thought and the Atlantic Republican Tradition. Princeton: Princeton University Press.

Pritchard, D.M. (2015). Democracy and war in ancient Athens and today. Greece & Rome, 62(2), 140–154.

Regent, N. (2011). Machiavelli: Empire, Virtù and the Final Down-fall. History of Political Thought, 32(5), 751–772.

Robinson, E. (2001). Reading and misreading the ancient evidence for democratic peace. Journal of Peace Research, 38(5), 593– 608.

Robinson, E. (2006). Thucydides and democratic peace. Journal of Military Ethics, 5(4), 243– 253.

Rousseau, D.L., Gelpi, C., Reiter, D., & Huth, P.K. (1996). Assessing the Dyadic Nature of the Democratic Peace, 1918–88. American Political Science Review, 90(3), 512–533.

Russett, B. (2006). Thucydides, Ancient Greece, and the Democratic Peace. Journal of Military Ethics, 5(4), 254– 269.

Russett, B., & Antholis, W. (1992). Do democracies fight each other? Evidence from the Peloponnesian War. Journal of Peace Re-search, 29(4), 415– 434.

Schultz, K.A. (1999). Do democratic institutions constrain or inform? Contrasting two institutional perspectives on democracy and war. International Organization, 53(2), 233–266.

Skinner, Q. (1978). The Foundations of Modern Political Thought. Cam-bridge: Cambridge University Press.

Small, M., & Singer, J.D. (1982). Resort to arms: International and civil wars, 1816–1980. Beverly Hills: Sage Publications.

Sobek, D. (2003). Regime type, preferences, and war in Renaissance Italy. Journal of Conflict Resolution, 47(2), 204–225.

Sobek, D. (2005). Machiavelli’s legacy: Domestic politics and inter-national conflict. International Studies Quarterly, 49(2), 179–204.

Vavouras, E. (2023). Machiavelli’s Ethics on Expansion and Em-pire. Conatus – Journal of Philosophy, 8(2), 703–723.

Waltz, K. (1979). Theory of International Politics. Reading: Addi-son-Wesley Publishing Company.

Weart, S.R. (1998). Never at war: Why democracies will not fight one another. New Haven: Yale University Press.

Weart, S.R. (2001). Remarks on the ancient evidence for democratic peace. Journal of Peace Research, 38(5), 609–613.

Winter, Y. (2018). Machiavelli and the Orders of Violence. Cambridge: Cambridge University Press.

Total abstract views : 51

PDF Downloads : 18