Tożsamość konstytucyjna i sądowa transformacja art. 2 TUE na tle wyroku TSUE z 18 grudnia 2025 r. (sprawa C-448/23)

Mariusz Załucki; Beata Stępień-Załucka

doi:10.35765/hp.2971

Data publikacji : 2026-09-30

Tom 17 Nr 60 (2026)

Tożsamość konstytucyjna i sądowa transformacja art. 2 TUE na tle wyroku TSUE z 18 grudnia 2025 r. (sprawa C-448/23)

Mariusz Załucki

http://orcid.org/0000-0002-3338-3832

Beata Stępień-Załucka

http://orcid.org/0000-0003-1802-680X

DOI: https://doi.org/10.35765/hp.2971

Dział: ARTYKUŁY VARIA / ARTICLES VARIA

Abstrakt

CEL NAUKOWY: Celem opracowania jest analiza argumentacji TSUE w wyroku C-448/23 oraz ocena jego konsekwencji dla relacji między wartościami UE (art. 2 TUE), zasadą skutecznej ochrony sądowej (art. 19 TUE) a tożsamością konstytucyjną państw członkowskich (art. 4 ust. 2 TUE).

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problem badawczy dotyczy granic kompetencji TSUE w ingerencji w krajowe struktury konstytucyjne oraz napięcia między praworządnością a autonomią państw. Zastosowano metodę dogmatyczno-prawną, obejmującą analizę orzeczenia oraz systemową wykładnię przepisów traktatowych.

PROCES WYWODU: Tekst rozpoczyna się od omówienia roli TSUE w kształtowaniu prawa UE, następnie analizuje pojęcie tożsamości konstytucyjnej i pluralizmu konstytucyjnego. Kolejno przedstawia stan faktyczny sprawy C-448/23 oraz argumentację TSUE, wskazując na przesunięcie od kontroli funkcjonalnej do strukturalnej. Wywód prowadzi do krytycznej oceny rozszerzającej interpretacji art. 2 i 19 TUE oraz ich wpływu na równowagę traktatową.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analiza wykazuje, że wyrok C-448/23 rozszerza zakres kontroli TSUE na instytucjonalne aspekty sądownictwa konstytucyjnego. Art. 2 TUE zyskuje charakter quasikonstytucyjny, dominując nad art. 4 ust. 2 TUE. Dochodzi do osłabienia pluralizmu konstytucyjnego oraz przesunięcia modelu integracji z dialogowego na bardziej hierarchiczny. Jednocześnie obniżony zostaje próg stwierdzenia naruszenia praworządności poprzez położenie akcentu na wady strukturalne.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Wyrok stanowi jakościową zmianę roli TSUE w kierunku sądu o funkcji konstytucyjnej, co może prowadzić do przekroczenia zasady przyznania kompetencji. Tekst wskazuje na ryzyko osłabienia autonomii konstytucyjnej państw oraz wzrostu konfliktów kompetencyjnych. Rekomenduje zachowanie równowagi między wartościami UE a tożsamością konstytucyjną oraz powrót do modelu dialogu zamiast nadzoru hierarchicznego.

Słowa kluczowe

pluralizm konstytucyjny ; niezależność sądownictwa ; pierwszeństwo ; proporcjonalność

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Wskaźniki altmetryczne

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Uwagi dotyczące praw autorskich

Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:

Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.

Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:

Bibliografia

Avbelj, M. (2018). The European Union under Transnational Law: A Pluralist Appraisal. W The European Union under Transnational Law: A Pluralist Appraisal. Oxford: Hart Publishing. DOI: 10.5040/9781509911530

Bogandy, A. von. (2008). Pluralism, Direct Effect, and the Ultimate Say: On the Relationship between International and Domestic Constitutional Law. International Journal of Constitutional Law, 6, 397–413.

Bonelli, M., & Claes, M. (2018). Judicial Serendipity: How Portuguese Judges Came to the Rescue of the Polish Judiciary. European Con-stitutional Law Review, 14, 622–643.

Brown, L.N., & Kennedy, T. (2000). The Court of Justice of the European Communities (5. wyd.). London: Sweet & Maxwell.

Burgoński, P. (2025). The Dynamics of the European Unions’ Identity in Terms of Equality and Non-Discrimination. Studia Polityczne, 53(3), 135–156. DOI: 10.35757/stp.2025.53.3.06

C-208/09 (2010). Wyrok TSUE z 22 grudnia 2010 r., Sayn-Wittgenstein, EU:C:2010:806.

C-399/11 (2013). Wyrok TSUE z 26 lutego 2013 r., Melloni, EU:C:2013:107.

C-64/16 (2018). Wyrok TSUE z 27 lutego 2018 r., Associação Sindical dos Juízes Portugueses przeciwko Tribunal de Contas, EU:C:2018:117.

C-47/17 (2017). Wyrok TSUE z z 5 grudnia 2017 r., M.A.S. i M.B. (Ta-ricco II), EU:C:2017:936.

C-619-18 (2019). Wyrok TSUE z 24 czerwca 2019 r., Komisja Euro-pejska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, EU:C:2019:531.

C-791/19 (2021). Wyurok TSUE z 15 lipca 2021 r., Komisja Europej-ska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, EU:C:2021:596.

C-896/19 (2021). Wyrok TSEE z 20 kwietnia 2021 r., Repubblika, EU:C:2021:311.

C-204/21 (2023). Wyrok TSUE z 5 czerwca 2023 r., Komisja Europej-ska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, EU:C:2023:442.

C-448/23 (2025). Wyrok TSUE z 18 grudnia 2025 r., Komisja Euro-pejska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, C-448/23, ECLI:EU:C:2025:975.

Coutinho, F.P. (2018). Associação Sindical dos Juízes Portugueses: judicial independence and austerity measures at the Court of Jus-tice. Quaderni Costituzionali, 2(2), 510–511.

Davies, G. (2005). Constitutional Disagreement in Europe and the Search for Pluralism. W J. Komarek & M. Avbelj (Red.), Constitu-tional pluralism in the European Union and beyond (s. 269–284). Ox-ford: Hart Publishing.

Delarque, E.R. (2026, 11 lutego). Ending constitutional resistance ? The CJEU’s rejection of ultra vires review and national identity doctrines. European Law Blog. https://europeanlawblog.eu/kdmsojzk/ (dostęp: ?????).

Di Federico, G. (2019). The Potential of Article 4(2) TEU in the Solu-tion of Constitutional Clashes Based on Alleged Violations of Na-tional Identity and the Quest for Adequate (Judicial) Standards. European Public Law, 25(3), 347–380.

Dobbs, M. (2014). Sovereignty, Article 4(2) TEU and the Respect of National Identities: Swinging the Balance of Power in Favour of the Member States? Yearbook of European Law, 33(1), 298–334. DOI: 10.1093/yel/yeu024

Eleftheriadis, P. (2023). The Primacy of EU Law: Interpretive, not Structural. European Papers – A Journal on Law and Integration, 8(3), 1255–1291. DOI: 10.15166/2499-8249/717

Fabbrini, F., & Sajó, A. (2019). The dangers of constitutional identity. European Law Journal, 25(4), 457–473. DOI: 10.1111/eulj.12332

Godal, K. (2025). Rule of Law and National Autonomy in the Euro-pean Union: Who Defines the Boundaries? Przegląd Prawniczy Uniwersytetu Im. Adam Mickiewicza, 17, 74–109. DOI: 10.14746/ppuam.2025.17.04

Goldmann, M. (2016). Constitutional Pluralism as Mutually Assured Discretion: The Court of Justice, the German Federal Constitu-tional Court, and the ECB. Maastricht Journal of European and Comparative Law, 23(1), 119–135. DOI: 10.1177/1023263X1602300107

Kochenov, D. (2015). Biting Intergovernmentalism: The Case for the Reinvention of Article 259 TFEU to Make It a Viable Rule of Law Enforcement Tool. Hague Journal on the Rule of Law, 7(2), 153–174. DOI: 10.1007/s40803-015-0019-1

Komárek, J. (2014). National constitutional courts in the European constitutional democracy. International Journal of Constitutional Law, 12(3), 525–544. DOI: 10.1093/icon/mou048

Koncewicz, T.T. (2015). Constitutional Identity in the European legal space and the comity of circumspect constitutional courts. Gdańs-kie Studia Prawnicze, 33, 195–215.

Leloup, M. (2020). An Uncertain First Step in the Field of Judicial Self-government: ECJ 19 November 2019, Joined Cases C-585/18, C-624/18 and C-625/18, A.K., CP and DO. European Constitutional Law Review, 16(1), 145–169. DOI: https://doi.org/10.1017/S1574019620000024

Lenaerts, K. (2020). New Horizons for the Rule of Law within the EU. German Law Journal, 21(1), 29–34. DOI: 10.1017/glj.2019.91

Mader, O. (2019). Enforcement of EU Values as a Political Endeav-our: Constitutional Pluralism and Value Homogeneity in Times of Persistent Challenges to the Rule of Law. Hague Journal on the Rule of Law, 11(1), 133–170. DOI: 10.1007/s40803-018-00083-x

Martinico, G. (2024). The Tangled Complexity of the EU Constitutional Process: The Frustrating Knot of Europe. Routledge.

Mendez-Pinedo, M.E. (2020). Constitutional pluralism and legal perspectivism in European Union law. Juridical Tribune, 10(1), 5–35.

Moser, C., & Rittberger, B. (2022). The CJEU and EU (De-)constitutionalization: Unpacking Jurisprudential Responses. International Journal of Constitutional Law, 20(3), 1038–1070. DOI: 10.1093/icon/moac061

Olechno, A., Przywora, B., & Zaleśny, J. (2023). Spór o granice kom-petencji Unii Europejskiej – uwagi na tle orzecznictwa TSUE. Studia Politologiczne, 69(3/2023(69)), 97–114. DOI: 10.33896/spolit.2023.69.6

Pech, L., & Platon, S. (2018), Rule of Law Backsliding in the EU: The Court of Justice to the Rescue? Some Thoughts on the ECJ Ruling in Associação Sindical dos Juízes Portugueses. EU Law Analysis, https://eulawanalysis.blogspot.com/2018/03/rule-of-law-backsliding-in-eu-court-of.html (dostęp: ??????).

Perju, V. (2009). Reason and Authority in the European Court of Jus-tice. Virginia Journal of International Law, 49(2), 307.

Pernice, I. (1999). Multilevel Constitutionalism and the Treaty of Amsterdam: European Constitution-Making Revisited? Common Market Law Review, 703–750.

Pierdominici, L. (2017). The Theory of EU Constitutional Pluralism: A Crisis in a Crisis? Perspectives on Federalism, 9(2), E119–E153. DOI: 10.1515/pof-2017-0012

Preshova, D. (2012). Battleground or meeting point? Respect for na-tional identities in the European union – Article 4(2) of the treaty on European union. Croatian Yearbook of European Law and Policy, 8(2012), 267–298. DOI: 10.3935/cyelp.08.2012.141

Ronkainen, A., Ghavanini, A.W., & Leino-Sandberg, P. (2024). The House Always Wins. A Systematic Analysis of CJEU Case Law Relating to the Economic and Monetary Union (2010–2020). Eu-ropean Papers – A Journal on Law and Integration, 9(3), 876–909. DOI: 10.15166/2499-8249/790

Schill, S.W., & von Bogdandy, A. (2011). Overcoming absolute pri-macy: Respect for national identity under the Lisbon Treaty. Common Market Law Review, 1417–1453. DOI: 10.54648/cola2011057

Seierstad, V.M. (2024). The Obligation to Establish and Uphold Judi-cial Independence under Article 19(1) TEU. Nordic Journal of Eu-ropean Law, 1(1), 23–50. DOI: 10.36969/njel.v7i1.25323

Taborowski, M. (2016). Ochrona tożsamości narodowej i konstytucyjnej państwa członkowskiego w prawie Unii Euro-pejskiej. W A. Wróbel & M. Ziółkowski (Red.), Tożsamość narodowa i konstytucyjna państwa członkowskiego Unii Europejskiej (s. 17–84). Warszawa: Wolters Kluwer.

Total abstract views : 28

PDF Downloads : 16