Przemiany tożsamości cywilizacji europejskiej

Adam Zamojski

doi:10.35765/hp.2723

Data publikacji : 2025-12-31

Tom 16 Nr 57 (2025)

Przemiany tożsamości cywilizacji europejskiej

Adam Zamojski

http://orcid.org/0000-0001-6238-9259

DOI: https://doi.org/10.35765/hp.2723

Dział: ARTYKUŁY TEMATYCZNE / THEMATIC ARTICLES

Abstrakt

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest opisanie natury tożsamości cywilizacji europejskiej oraz kierunków jej przemiany z uwzględnieniem czynników inicjujących proces transformacji. Uzyskane wyniki pozwolą na sformułowanie wniosków i wskazanie obszarów potencjalnego kryzysu.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Główne problemy badawcze dotyczą specyfiki źródeł tożsamości cywilizacji europejskiej oraz elementów stymulujących jej przemianę. Badania mają charakter interdyscyplinarny. Wykorzystano metodę komparatywną uwzględniającą wartość eksplanacyjną podejścia cywilizacyjnego.

PROCES WYWODU: Treści zostały podzielone na części. Pierwsza zawiera wprowadzenie do tematyki artykułu. W drugiej opisano wykorzystywane podejście badawcze. Część trzecia odwołuje się do źródeł tożsamości europejskiej oraz kierunków jej przemiany. Część zasadniczą zamyka charakterystyka czynników inicjujących przemianę.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Na tożsamość cywilizacji europejskiej wpływ mają źródła naturalne oraz symboliczne. Zwłaszcza te ostatnie są istotne dla kształtowania się świata wartości europejskich. Do źródeł symbolicznych należy zaliczyć starożytną filozofię grecką, system prawa rzymskiego, religię chrześcijańską, kulturę plemion barbarzyńskich oraz intelektualny dorobek epoki Oświecenia. Tradycyjna tożsamość ulega przemianie. Do czynników generujących ten proces należy zaliczyć oddziaływanie nowych systemów filozoficznych, sekularyzację przestrzeni kulturowej, ateizację społeczeństwa przy rosnącym znaczeniu neopoganizmu i sekt religijnych. Nakładają się na to zjawisko multikulturalizmu oraz islamizacja.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Cywilizacja europejska jest wspólnotą wartości opartą na myśli filozoficznej starożytnych Greków, systemie prawnym starożytnych Rzymian oraz religii chrześcijańskiej. Elementem konstytuującym ten świat wartości jest przestrzeń symboliczna. Jeśli Europejczycy nie zadbają o swą tożsamość, to oddziaływanie czynników inicjujących jej przemianę doprowadzi do nieodwracalnej transformacji kultury europejskiej, odrywającej tożsamość od tradycyjnych korzeni.

Słowa kluczowe

cywilizacja europejska ; tożsamość ; przemiana

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Wskaźniki altmetryczne

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Uwagi dotyczące praw autorskich

Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:

Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.

Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:

Bibliografia

Bańka, J. (1997). Metafizyka wirtualna. Traktat o strukturach chwilo-wych. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Bieńkowska, E. (1999). Spór o dziedzictwo europejskie. Między świętym i świeckim. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B.

Buksiński, T. (1995). New Age a postmodernizm. W M. Gołaszewska (Red.), Oblicza nowej duchowości (s. 271–281). Kraków: Uniwersy-tet Jagielloński.

Chodubski, A. (1998). Wyjaśnianie cywilizacyjne w poznaniu nauk humanistycznych (społecznych). W A. Chodubski, A. Piskozub, & U. Świętochowska (Red.), Cywilizacje w czasie i przestrzeni. Zeszy-ty Naukowe, 4 (s. 21–33). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

Church, G.M. (2006). Genom dla każdego. Świat Nauki, 2(174), 29–36.

Czarnecki, R. (2017). SZARIAT w imię europejskich wartości. Gazeta Polska, 35(1255), 8-10.

Davies, N. (2007). Europa – między Wschodem a Zachodem. B. Pietrzyk (Tłum.). Kraków: Wydawnictwo Znak.

Dawson, Ch. (1961). Tworzenie się Europy. J.W. Zielińska (Tłum.). Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax.

Dąbek, T.M. (2011). Św. Benedykt z Nursji. Kraków: Wydawnictwo WAM.

DNA Testing Adviser (b.d.). The Seven Daughters of Eve: Our Ancient Clan Mothers. http://www.dna-testing-adviser.com/SevenDaughtersofEve.html (dostęp: 20.05.2020).

Dobbs, D. (2013). Niespokojne geny. National Geographic, 1(160), 46.

Dobroczyński, M., & Stefanowicz, J. (1979). Tożsamość Europy. War-szawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Drozdowicz, Z. (2006). Filozofia Oświecenia. Warszawa: WN PWN.

Ferguson, N. (2013). Cywilizacja. Zachód i reszta świata. P. Szymon (Tłum.). Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Flis, A. (2003). Chrześcijaństwo i Europa. Studia z dziejów cywilizacji Zachodu. Kraków: „NOMOS”.

Gadamer, H.G. (1992). Dziedzictwo Europy. A. Przyłębski (Tłum.). Warszawa: Fundacja ALETHEIA – Wydawnictwo SPACJA.

Gołembski, F. (2005). Tożsamość europejska (aspekty teoretyczne). W F. Gołembski (red.), Tożsamość europejska (s. 297–317). War-szawa: Uniwersytet Warszawski.

Gołembski, F. (2012). Cywilizacja europejska. Warszawa: Wydawnic-two Poltext.

Goodman, M. (2007). Rzym i Jerozolima. Zderzenie antycznych cywili-zacji. O. Zienkiewicz (Tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Ma-gnum.

Hadot, P. (2000). Czym jest filozofia starożytna? P. Domański (Tłum.). Warszawa: Fundacja Aletheia.

Heather, P. (2010). Imperia i barbarzyńcy. Migracje i narodziny Europy. J. Szczepański (Tłum.). Poznań: REBIS.

Heller, M. (2013). Bóg i nauka. Moje dwie drogi do jednego celu. Michał Heller w rozmowie z Giulio Brottim. Kraków: Copernicus Center Press Sp. z o.o.

Jan Paweł II (2005). Pamięć i tożsamość. Kraków: Znak.

Jęczmyk, L. (2006). Trzy końce historii czyli Nowe Średniowiecze. Po-znań: Zysk i S-ka Wydawnictwo.

Jęczmyk, L. (2011). Dlaczego toniemy czyli jeszcze nowsze Średniowie-cze. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo.

Jędraszewski, M. (2017). Kto szuka prawdy szuka Boga. Kraków: Wy-dawnictwo M.

Kant, I. (2005). Odpowiedź na pytanie: czym jest oświecenie? W I. Kant. Rozprawy z filozofii historii (s. 45–53). Translatorium Filozofii Niemieckiej Instytutu Filozofii Uniwersytetu im. Miko-łaja Kopernika pod kierunkiem Mirosława Żelaznego (Tłum.). Kęty: Wydawnictwo Antyk.

Kłoczowski, J. (2002). Polska – Europa. Od Gniezna 1000 roku do Polski w Unii Europejskiej. Gdańsk: Wydawnictwo Novus Orbis Sp. z o.o.

Kolańczyk, K. (2007). Prawo rzymskie. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis.

Kołakowski, L. (2012). Horror Metaphysicus. Kraków: Znak.

Kołodziejski, K. (2023–2024). Człowiek z pentagramem. Sieci, 52(578) / 1(579), 40–41.

Krasuski, J. (2005). Europa między Rosją i światem Islamu. Toruń: Wy-dawnictwo Adam Marszałek.

Kucharczak, F. (2012). O współczesnej (nie)potrzebie religii. Obecni, 2(25), 65.

Kunderewicz, C. (1995). Rzymskie prawo prywatne. Łódź: Wydaw-nictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Le Goff, J. (2002). Kultura średniowiecznej Europy. H. Szumań-ska-Grossowa (Tłum.). Gdańsk–Warszawa: Wydawnictwo Ma-rabut – Oficyna Wydawnicza Volumen.

Łapiński, K. (2025). Najmądrzejszy. Biografia Sokratesa. Warszawa: Wydawnictwo Agora.

Mariański, J. (2008). Zmieniająca się tożsamość religijna we współ-czesnej Europie. Religijność pozakościelna. W I. Borowik, & K. Leszczyńska (Red.), Wokół tożsamości: teorie, wymiary, ekspresje (s. 245–258). Kraków: Zakład Wydawniczy „NOMOS”.

Mathiex, J. (2008). Wielkie cywilizacje. Rozkwit i upadek imperiów. G. Majcher & M. Żurowska (Tłum.). Warszawa: Świat Książki.

Modzelewski, K. (2004). Barbarzyńska Europa. Warszawa: Iskry.

National Geographic (2016). The Genographic Project® Geno 2.0 Next Generation Helix Product Privacy Policy. https://genographic.nationalgeographic.com/ (dostęp: 12.05.2020).

Osuchowski, W. (1971). Zarys rzymskiego prawa prywatnego. War-szawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Oxford Ancestors (b.d.). https://www.oxfordancestors.com/ (dostęp: 20.05.2020).

Pawlak, A. (2011). Kształtowanie się tożsamości Europy Środkowej a proces integracji europejskiej. Toruń: Wydawnictwo Naukowe GRADO.

Reale, G. (1999). Historia filozofii starożytnej. T. 1: Od początków do Sokratesa. E.I. Zieliński (Tłum.). Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

Rietbergen, P. (2001). Europa. Dzieje kultury. R. Bartołd (Tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza.

Roszkowski, W. (2019). Roztrzaskane lustro. Upadek cywilizacji za-chodniej. Kraków: Biały Kruk.

Russell, B. (2020). Dzieje zachodniej filozofii i jej związki z rzeczywistością polityczno-społeczną od czasów najdawniejszych do dziś. T. Baszniak, A. Lipszyc, & M. Szczubiałka (Tłum.). Warsza-wa: Wydawnictwo Aletheia.

Skitek, R. (2024). Odrywanie od korzeni. Gość Niedzielny, 17, 16–19.

Smart, B. (1998). Postmodernizm. M. Wasilewski (Tłum.). Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.

Sykes, B. (2002). Siedem matek Europy. K. Kurek (Tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Amber.

Sykes, B. (2007). Przekleństwo Adama. Przyszłość bez mężczyzn. Z. Łomnicka (Tłum.). Warszawa: Prószyński i S-ka.

Tyszkiewicz, L.A. (2007). Barbarzyńcy w Europie. Studia z późnego antyku i wczesnego średniowiecza. Wrocław: Wydawnictwo Uni-wersytetu Wrocławskiego.

Wildstein, B. (2024). Olimpijski gwałt. Sieci, 32(610), 21–24.

Wipszycka, E. (2004). Miejsce dorobku antyku w dziedzictwie kul-turowym cywilizacji europejskiej. W M. Koźmiński (Red.), Cywi-lizacja europejska – wykłady i eseje (s. 15–28). Warszawa: Wydaw-nictwo Naukowe „Scholar”/Collegium Civitas Press.

Wszołek, G. (2024). To gorzej niż zbrodnia, czyli usuwanie krzyży w Warszawie. Gazeta Polska, 24(1607), 42–44.

Zamojski, A. (2002). New Age. Filozofia, religia i paranauka. Kraków: Zakład Wydawniczy „NOMOS”.

Total abstract views : 122

PDF Downloads : 81