Podstawowa słabość współczesnego liberalizmu

Piotr Andryszczak

doi:10.35765/hp.2641

Data publikacji : 2026-03-31

Tom 17 Nr 58 (2026)

Podstawowa słabość współczesnego liberalizmu

Piotr Andryszczak

https://orcid.org/0000-0002-4353-5588

DOI: https://doi.org/10.35765/hp.2641

Dział: ARTYKUŁY VARIA / ARTICLES VARIA

Abstrakt

CEL NAUKOWY: Wskazanie podstawowej słabości, wspólnej dla liberalizmu klasycznego i nowoczesnego.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: W artykule postawiono pytanie o fundamentalną słabość liberalizmu w kontekście dyskusji na temat jego wartości. Odpowiedź została udzielona dzięki analizie krytycznej tekstów myślicieli reprezentatywnych dla obu nurtów, a mianowicie Johna Rawlsa i Friedricha Augusta von Hayeka.

PROCES WYWODU: Zaprezentowano istotę obu stanowisk i poddano ją krytycznej ocenie.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Obydwa podejścia do rzeczywistości społeczno-politycznej łączy absolutyzacja formy, swoisty fideizm oraz charakter pasożytniczny, gdyż wobec braku własnych zasobów liczą na innych, tj. na otoczenie kulturowe.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Zachęta liberałów do intelektualnej i praktycznej troski o stan swojego otoczenia kulturowego.

Słowa kluczowe

Liberalizm, Rawls, Hayek, pierwszeństwo słuszności przed dobrem

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Wskaźniki altmetryczne

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Uwagi dotyczące praw autorskich

Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:

Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.

Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:

Bibliografia

Andryszczak, P. (2013). Teoria porządku spontanicznego Friedricha A. von Hayeka. Świat i Słowo, 1(20), 187–203.

Andryszczak, P. (2015). Droga do sprawiedliwego społeczeństwa w ujęciu Johna Rawlsa i Alasdaira MacIntyre’a. Analiza krytyczna. Kraków: Wydawnictwo „Scriptum”.

Andryszczak, P. (2016). Is It Possible to Be a Political Liberal?. W D. Dańkowski, & A. Krzynówek-Arndt (Red.), After Rawls (s. 239–251). Kraków: Akademia Ignatianum w Krakowie-Wydawnictwo WAM.

Böckenförde, E.-W. (1994). Powstanie państwa jako element procesu sekularyzacji. P. Kaczorowski (Tłum.). Wolność–państwo–Kościół (s. 99–121). Kraków: Wydawnictwo Znak.

Deneen, P.J. (2021). Dlaczego liberalizm zawiódł?. M.J. Czarnecki (Tłum.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Fukuyama, F. (1991). Koniec historii?. W I. Lasota (Red.), Czy koniec historii? (s. 7–36). B. Stanosz (Tłum.). Warszawa: Pomost.

Gray, J. (2001a). Dwie twarze liberalizmu. P. Rymarczyk (Tłum.). Warszawa: Fundacja Aletheia.

Gray, J. (2001b). Postscriptum: po liberalizmie. P. Rymarczyk (Tłum.). W J. Gray, Po liberalizmie. Eseje wybrane (s. 5–50). Warszawa: Fundacja Aletheia.

Gray, J. (2004). Endgames. Questions in Late Modern Political Thought. Cambridge: Polity Press.

Hayek F.A. (1981). Law, Legislation and Liberty. Vol. 3: The Political Order of a Free People. Chicago–London: The University of Chica-go Press.

Hayek, F.A. (1983). Law, Legislation and Liberty. Vol. 1: Rules and Or-der. Chicago–London: The University of Chicago Press.

Hayek, F.A. (1996). Droga do zniewolenia. K. Gurba, L. Klyszcz, J. Margański, & D. Rodziewicz (Tłum.). Kraków: Arcana.

Hayek, F.A. (2006). Konstytucja wolności. J. Stawiński (Tłum.). War-szawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Kristol, I. (1999). Neoconservatism. The Autobiography of an Idea. Chi-cago: Ivan R. Dee.

Müller, J.-W. (2020). Strach i wolność. O inny liberalizm. P. Masłowski (Tłum.). Warszawa: Fundacja Kultura Liberalna.

Rawls, J. (1998). Liberalizm polityczny. A. Romaniuk (Tłum.). War-szawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Rawls, J. (2001). Kantian Constructivism in Moral Theory. W S. Freeman (Ed.), Collected Papers (s. 303–358). Cambrid-ge–London: Harvard University Press.

Rawls, J. (2009). Teoria sprawiedliwości. M. Panufnik, J. Pasek, & A. Romaniuk (Tłum.). [Przekład przejrzał i uzupełnił S. Szymański.] Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Sandel, M.J. (2009). Liberalizm a granice sprawiedliwości. A. Grobler (Tłum.). Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.

Total abstract views : 23

PDF Downloads : 23