Aporetyczny charakter etyczno-społecznej refleksji Jeana-Jacques’a Rousseau

Dariusz Rymar

doi:10.35765/hp.2756

Data publikacji : 2025-12-31

Tom 16 Nr 57 (2025)

Aporetyczny charakter etyczno-społecznej refleksji Jeana-Jacques’a Rousseau

Dariusz Rymar

http://orcid.org/0000-0002-8521-4790

DOI: https://doi.org/10.35765/hp.2756

Dział: ARTYKUŁY TEMATYCZNE / THEMATIC ARTICLES

Abstrakt

CEL NAUKOWY: Celem badania jest przygotowanie gruntu dla zrekonstruowania pluralistycznego charakteru etycznej i społecznej refleksji genewskiego myśliciela, co można również wykorzystać we współczesnych debatach dotyczących właściwego kształtu państwowych instytucji. Dodatkowym celem jest wzmocnienie argumentacji opowiadającej się za otwartym odczytaniem pism Jeana-Jacques’a Rousseau, będących swoistym manifestem antydogmatyzmu.

PROBLEM i METODY BADAWCZE: Zasadniczym problemem artykułu jest odsłonięcie polemicznego i wielowątkowego charakteru najważniejszych publikacji Jeana-Jacques’a Rousseau, co pozwala podać w wątpliwość oskarżenia filozofa o skłonność do projektowania państwa totalitarnego. Autor konfrontuje założenia znanych interpretacji filozofii Rousseau z odpowiednimi fragmentami tekstów źródłowych. W dyskusji z przeciwstawnymi wynikami analiz wykorzystuje platońską aporetykę, która stanowi przygotowanie systematycznej dialektyki. Krytyczną analizę argumentacji uzupełnia współczesna metoda hermeneutyczna.

PROCES WYWODU: Utwory Rousseau analizowane są pod kątem krytyki wymierzonej w konwencjonalne schematy dominujące w salonowych dyskusjach XVIII wieku. Na gruncie tej polemicznej argumentacji ukazana jest rola etyki i edukacji w kontekście możliwości poprawy jakościowej porządku prawnego i instytucjonalnego państwa. W ramach falsyfikacji stanowiącej istotną część dialektyki analizowane jest znaczenie sceptycznych argumentów w filozofii Rousseau, co ułatwia pełniejsze uchwycenie ukrytych założeń teoriopoznawczych.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analiza krytyczna polemicznych pism myśliciela z Genewy wzmacnia zasadność odczytania tej koncepcji jako pluralistycznej etyki, ugruntowanej społecznie. Pozwala to wyraźniej dostrzec związki pomiędzy argumentacją politologiczną, społeczną i psychologiczną. Zwornikiem tych trzech płaszczyzn argumentacji w filozofii Rousseau okazuje się pedagogika, będąca zarazem propedeutyką postaw obywatelskich.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Autor wskazuje na metafilozoficzne uzasadnienie interpretacji o otwartym, polemicznym charakterze, w odróżnieniu od jednostronnych odczytań, marginalizujących szeroki, polemiczny, niesformalizowany sposób argumentacji genewskiego filozofa. W artykule przyjęto założenie, że platońska aporetyka, połączona ze współczesną hermeneutyką, może stanowić efektywną metodę analizowania tekstów o złożonej i niejednoznacznej narracji zarówno w obszarze badań filozoficznych, jak i kulturoznawczych czy literackich.

Słowa kluczowe

wola powszechna ; edukacja ; dojrzałość etyczna

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Wskaźniki altmetryczne

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Uwagi dotyczące praw autorskich

Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:

Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.

Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:

Bibliografia

Altman, W.H.F. (2016). The Guardians in Action: Plato the Teacher and the Post-‘Republic’ dialogues from ‘Timaeus’ to ‘Theaetetus’. Lan-ham–Boulder–New York–London: Lexington Books.

Arendt, H. (2011). Między czasem minionym a przyszłym. Osiem ćwi-czeń z myśli politycznej. M. Godyń & W. Madej (Tłum.). Warsza-wa: Aletheia.

Cornford, F.M. (1939). Plato and Parmenides. London: Routledge and Kegan Paul.

Cusher, B.E. (2010). Rousseau and Plato on the Legislator and the Limits of Law. Toronto: University of Toronto.

Falaky, F. (2011). Reverse Revolution: The Paradox of Rousseau’s Authorship. W H.R. Lauritsen & M. Thorup (Red.), Rousseau and Revolution (s. 83–97). London: Continuum.

Fourier, Ch. (1822). Traité de l’association domestique Agricole. T. II. Paris: Boussange.

Garrard, G. (1994). Rousseau Maistre, and the Coun-ter-Enlightenment. History of Political Thought, 15(1), 97–120.

Kelly, Ch. (2018). Sovereign Versus Government: Rousseaus Repu-blicanism. Acta Politologica, 10(2), 15–32.

Koselleck, R. (2015). Krytyka i kryzys. Studium patogenezy świata mieszczańskiego. J. Duraj & M. Moskalewicz (Tłum.). Warszawa: Fundacja Res Publica im. H. Krzeczkowskiego.

Lorenz, K. (1986). Regres człowieczeństwa. A.D. Tauszyńska (Tłum.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Maistre, J. de (1996). Maistre Against Rousseau: On the State of Nature and the Sovereignty of the People. R.A. Lebrun (Red., Tłum.). Mont-real–London–Bufallo: McGill-Queen’s University Press.

McNeil, G.H. (1953). The Anti-Revolutionary Rousseau. The American Historical Review, 58(4), 808–823.

Orwin C., Tarcov, N. (Red.) (1997). The Legacy of Rousseau. Chica-go–London: The University of Chicago Press.

Rogoziecki, R. (2022). Hannah Arendt a ekonomia polityczna Jea-na-Jacques’a Rousseau. Studia z Historii Filozofii, 13(2), 75–99.

Rousseau, J.-J. (1955a). Emil czyli o wychowaniu. T. I. W. Husarski (Tłum.). Wrocław: Zakład Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.

Rousseau, J.-J. (1955b). Emil czyli o wychowaniu. T. II. W. Husarski (Tłum.). Wrocław: Zakład Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.

Rousseau, J.-J. (1956a). Rozprawa o pochodzeniu i podstawach nierów-ności między ludźmi. W J.-J. Rousseau, Trzy rozprawy z filozofii spo-łecznej (s. 107–278). Warszawa: PWN.

Rousseau, J.-J. (1956b). Ekonomia polityczna. W: J.-J. Rousseau, Trzy rozprawy z filozofii społecznej (s. 279–342). Warszawa: PWN.

Rousseau, J.-J. (1990). Rousseau Juge de Jean-Jacques, Dialogues. Col-lected Writings of Rousseau. J.R. Bush, Ch. Kelly, R.D. Masters (Tłum.). Hanover–London: Dartmouth College Press.

Rousseau, J.-J. (2001). Letter to Beaumont, Letters Written from the Mountain, and Related Writings. Collected Writings of Rousseau. Ch. Kelly & J. Bush (Tłum.). Hanover: Dartmouth College Press.

Rousseau, J.-J. (2009). Umowa społeczna. A. Peretiatkowicz (Tłum.). Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki.

Rousseau, J.-J. (2010). List o widowiskach. W. Bieńkowska (tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Rousseau, J.-J. (2012a). Projet de paix perpétuelle. W Collection complète des œuvres. https://www.rousseauonline.ch/Text/projet-de-paix-perpetuelle.php (dostęp: 29.09.2024)

Rousseau, J.-J. (2012b). Emile et Sophie, ou les solitaires. https://www.rousseauonline.ch/pdf/rousseauonline-0025.pdf (do-stęp: 29.09.2024)

Roussel, J. (1972). Jean-Jacques Rousseau en France après la Révolution, 1795-1830. Lectures et légende. Paris: A. Colin.

Russell, B. (2000). Dzieje zachodniej filozofii i jej związki z rzeczywistością polityczno-społeczną od czasów najdawniejszych do dnia dzisiejszego. T. Baszniak, A. Lipszyc, & M. Szczubiałka (Tłum.). Warszawa: Biblioteka Aletheia.

Sieyès, E.J. [1789] (2003). What is the Third Estate? W E.J. Sieyès, Political Writings (s. 92–162). M. Sonenscher (Red.). Indianapolis: Hackett Publishing.

Sosso, P. (2008). «Jean-Jacques Rousseau, Emile et Sophie ou les Soli-taires», Studi Francesi, 156(LII/III).

Spector, C. (2019). Rousseau. Medford: Polity Press.

Starobinski, J. (1973). Jean-Jacques Rousseau. W Histoire de la philo-sophie. T. II/2. Paris: Gallimard.

Talmon, J.L. (2015). Źródła demokracji totalitarnej. A. Ehrlich (Tłum.). Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”.

Thompson, E. (1952). Popular Sovereignty and the French Constituent Assembly, 1789-91. Manchester: Manchester University Press.

Urbinati, N. (2012). Rousseau on the Risks of Representing the Sove-reign. Politische Vierteljahresschrift, 53(4), 646–667.

Total abstract views : 121

PDF Downloads : 67

Dariusz Rymar

http://orcid.org/0000-0002-8521-4790

Afiliacja

Uniwersytet Śląski, Wydział Nauk Humanistycznych Polska

Biogram

Dariusz Rymar zajmuje się teorią twórczości, historią filozofii i kultury, prakseologią.
1) uczestnik projektu zespołowego, w ramach Badań Statutowych Wydziału Artystycznego UŚ (kierownik części teoretycznej – publikacji albumowo-teoretycznej). Współautorstwo podręczników, opracowanie zeszytów ćwiczeń oraz Przewodników dla nauczycieli – do nauczania Plastyki w klasach 1-3. Redakcja opracowań zespołowych i kierowanie częścią teoretyczną publikacji – w ramach Badań Statutowych; uczestnictwo w wystawie artystycznej – prezentacja fotografii wielkoformatowych (CINiBA 2016). Redakcja monografii; 2) kierownik części teoretycznej projektu naukowego – publikacji albumowo-teoretycznej), w latach 2016 - 2017: "Ogród - miejsce upraw czy symbol" (2017). Autorstwo większości tekstu w części teoretycznej, redakcja.