English
Język Polski
O celowości (instrumentalności) specustaw
Mateusz Zeifert
https://orcid.org/0000-0003-3266-3397Sławomir Piekarczyk
https://orcid.org/0000-0002-9478-4904Abstrakt
CEL NAUKOWY: Celem naukowym artykułu jest zbadanie przejawów instrumentalności w polskich specustawach.
PROBLEM I METODY BADAWCZE: Instrumentalność prawa jest niełatwa do operacjonalizacji. W tekście przyjęto tezę o związku instrumentalności aktu prawnego z indywidualnością i konkretnością jego przepisów. Przedmiotem badania jest zbiór 68 ustaw określanych w dyskursie prawniczym jako „specustawy”, które zostały wyselekcjonowane za pomocą przeszukiwania elektronicznej prawniczej bazy danych, a następnie poddane analizie dogmatycznej.
PROCES WYWODU: Omówiono niektóre z przyjmowanych w nauce prawa definicji instrumentalności i instrumentalizacji prawa, w szczególności te, które instrumentalność wiążą z odejściem od generalności i abstrakcyjności przepisów ustawy. Przedstawiono przejawy indywidualności i konkretności przepisów zidentyfikowane w próbie badawczej 68 specustaw. Dokonano typologii tych przepisów.
WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: W polskich specustawach występują przejawy indywidualności przepisów, tj. przepisy adresowane do indywidualnie oznaczonych osób prawnych i instytucji publicznych. Brak natomiast przepisów adresowanych do indywidualnie oznaczonych osób fizycznych, choć z materiałów legislacyjnych wynika, że niektóre specustawy były projektowane i uchwalane w odniesieniu do przypadków określonych osób. Jeżeli chodzi o konkretność przepisów specustaw, to można wyróżnić konkretność zachowań i konkretność celów. Konkretność zachowań polega na wyznaczeniu adresatom obowiązku dokonania jednorazowych (niepowtarzalnych) zachowań. Konkretność celów polega na powiązaniu uchwalenia ustawy z realizacją określonego celu. Znajduje ona wyraz w tytułach, przepisach merytorycznych, a także materiałach legislacyjnych. Kryterium celu pozwala wyróżnić specustawy inwestycyjne, „eventowe”, interwencyjne i pozostałe.
WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Przejawy indywidualności i konkretności zidentyfikowane w specustawach nie różnią się jakościowo od tych, które spotykane są w ustawach „zwykłych”. Wyjątkiem wydaje się zjawisko określone jako „konkretność celów” – znaczna część specustaw została uchwalona w ścisłym związku z konkretnym wydarzeniem przeszłym lub przyszłym. Określenie celu ustawy jest jednak często zadaniem skomplikowanym. Dalsze analizy prowadzone w tym zakresie wymagają szerszego uwzględnienia historii legislacyjnej (w szczególności dyskusji w komisjach sejmowych) oraz społeczno-politycznego kontekstu uchwalania ustawy.
Słowa kluczowe
specustawy ; legislacja ; analiza empiryczna ; instrumentalność prawa ; instrumentalizacja prawa
Szczegóły
Bibliografia
Statystyki
Autorzy
Zasady cytowania
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Uwagi dotyczące praw autorskich
Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:
- Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
- Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych: