Horyzonty Polityki

Edytorial: Media, ekologia i troska o wspólny świat

Robert Nęcek — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

Spojrzenie papieża Franciszka na kryzys ekologiczny powiązane jest z kryzysem społecznym. Co więcej, Ojciec święty te dwie rzeczywistości ze sobą utożsamia i przedstawia jako dwie strony jednego medalu. W encyklice Laudato si’ papież zauważył, że istnieje konieczność podjęcia za środowisko naturalne prawdziwej odpowiedzialności, która przejawia się w promowaniu „zdrowej polityki, zdolnej do reformowania instytucji, koordynowania ich i zapewnienia im dobrych praktyk pozwalających na przezwyciężanie presji i inercji” (nr 181). Zdrowa polityka, będąca zdrową komunikacją, jest strategią myślenia do przodu. Bezmyślność polega natomiast na tym, że nie usiłuje się pokazać problemu z wielu stron, a skupia tylko na jednym, wybranym aspekcie rzeczywistości...

Editorial: Media, ecology, and care for our common world

Robert Nęcek — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

Pope Francis’s understanding of the ecological crisis was intrinsically linked to the social crisis. Indeed, the Holy Father regarded these two realities as inseparable, presenting them as two sides of the same coin. In his encyclical Laudato si’, he emphasised the need to assume genuine responsibility for the natural environment, which is manifested in the promotion of “a healthy politics (…) capable of reforming and coordinating institutions, promoting best practices and overcoming undue pressure and bureaucratic inertia”. A healthy politics grounded in healthy communication represents a strategy of forward-looking thinking. Thoughtlessness, by contrast, consists in failing to approach problems from multiple perspectives, focusing instead on only a single, chosen aspect of reality...

Media i ekologia w wybranych dokumentach Kościoła katolickiego od pierwszego papieskiego orędzia radiowego (1931) do encykliki Laudato si’ (2015)

Wojciech Misztal — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest przedstawienie nauczania Kościoła katolickiego o mediach oraz ekologii przy uwzględnieniu, jaką rolę media mogą odegrać w kształtowaniu ludzi. Badania pomyślano jako narzędzie weryfikacji hipotezy, że katolicyzm dostrzega kwestię ekologiczną i potencjał mediów, w tym wskazuje na te ostatnie jako narzędzie formowania relacji człowieka z otoczeniem.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Dotyczące mediów nauczanie Kościoła katolickiego jest obszerne i powiązane z ich rozwojem i uzyskiwaniem wiedzy na ich temat. Podobnie ma się sprawa z nauczaniem poświęconym ekologii. Stąd podczas analizy skupiono się na najważniejszych dokumentach od początków korzystania z radia po erę cyfrową, biorąc pod uwagę te, w których podjęta została problematyka medialna i ekologiczna.

PROCES WYWODU: Uwzględniono pierwsze papieskie orędzie radiowe z 1931 r., które Pius XI skierował do Boga i wszystkich stworzeń. Omówiono orędzie Pawła VI na Światowy Dzień Środków Społecznego Przekazu z 1973 r., gdzie papież wskazał na media i nowe stworzenie. Przedstawiono, uwzględniając media, nauczanie Katechizmu Kościoła katolickiego z 1992 r. o postawie „religijnego szacunku dla integralności stworzenia”. Następna część dotyczy encykliki Caritas in veritate o integralnym rozwoju ludzkim w miłości i prawdzie Benedykta XVI z 2009 r., a dokładniej podejścia do środowiska naturalnego w duchu miłości i przymierza. Ostatni uwzględniony dokument to encyklika Laudato si’ Franciszka z 2015 r.: w tym przypadku uwaga skupiła się na formacyjnych możliwościach mediów.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Badania potwierdziły hipotezę, że Kościół katolicki zwraca uwagę na ekologię i media, pokazując m.in., że te ostatnie stanowią istotną pomoc w kształtowaniu relacji między ludźmi i otoczeniem.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Nauczanie Kościoła katolickiego dotyczące ekologii i mediów nie tylko odpowiada danemu okresowi, np. zauważanym wtedy wyzwaniom, ale nawet wyprzedza, prowadzi dalej. Posiada więc m.in. znaczenie praktyczne, wychowawcze. Kluczowe jest więc zweryfikowanie, co należy zrobić w związku z jego recepcją. Potrzebne jest też porównanie nauczania Kościoła katolickiego ze stanowiskiem innych grup.

Komunikacja ekologii w edukacji medialnej papieża Franciszka

Robert Nęcek — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest przedstawienie komunikacji ekologii w edukacji medialnej papieża Franciszka, której ważnymi elementami są koncepcja edukacji medialnej i komunikacja ze światem przyrody, będąca wielowymiarowym procesem, obejmującym zrozumienie sygnałów wysyłanych człowiekowi przez świat przyrody.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Głównym problemem badawczym jest określenie rozumienia edukacji medialnej przez papieża przejawiającej się w kulturze spotkania, w pedagogice prowadzącej i w przymierzu wychowawczym. W opracowaniu zastosowano metody badawcze odpowiadające interdyscyplinarnemu charakterowi podjętych badań, w tym krytyczną analizę dyskursu, hermeneutyczną analizę tekstu oraz analizę porównawczą z wykorzystaniem elementów analizy i syntezy.

PROCES WYWODU: Omówiono następujące kwestie stanowiące podstawy koncepcji edukacji medialnej: kulturę spotkania, pedagogikę prowadzącą i porozumienie wychowawcze. Następnie przedstawiono konieczność obecności Kościoła w mediach tradycyjnych i społecznościowych przejawiających się w kształceniu profesjonalistów, w emanacji prostotą i w kulturze bliskości. Na koniec ukazano specyfikę komunikowania zagadnień ekologicznych w kontekście edukacji medialnej, co przejawia się w dążeniu do pojednania ze stworzeniem, wprowadzaniu sprawiedliwości do języka ekologii oraz zorientowaniu komunikacji na myślenie o przyszłości.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: W papieskiej komunikacji ekologii za istotę edukacji medialnej uważa się podstawę, która wyraża się w kulturze spotkania, pedagogice prowadzącej i w porozumieniu wychowawczym między domem, szkołą i mediami. Oznacza to, że istnieje konieczność obecności Kościoła w mediach tradycyjnych i społecznościowych, a to wymaga kształcenia profesjonalistów oddanych Kościołowi, emanowania prostotą i kulturą bliskości. Dopiero wówczas możliwe staje się promowanie komunikacji ekologicznej, opartej na pojednaniu ze stworzeniem, sprawiedliwości w języku ekologii i odpowiedzialnym myśleniu o przyszłości.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Należy uważnie poznać istotę edukacji medialnej, odkryć, na czym ona polega, by umieć promować komunikację ekologii na co dzień. Edukacja z jednej strony związana jest z nieustannym poszukiwaniem mądrości, a z drugiej strony – stanowi umiejętność zdobywania wiedzy. Z tej racji ważnym wyznacznikiem edukacji jest przygotowanie medialne, gdyż powszechna dostępność do mediów mająca wymiar ilościowy charakteryzuje się także wymiarem jakościowym, wprowadzającym uproszczenia.

Komunikacyjny wymiar ekologii integralnej w Laudato si’

Maciej Kawka — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest ukazanie ekologii integralnej, rozwiniętej w encyklice Laudato si’, jako kategorii etycznej, społecznej i komunikacyjnej oraz zbadanie jej użyteczności w analizie dyskursu medialnego.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Punktem wyjścia jest założenie, że kryzys ekologiczny należy rozumieć nie tylko jako problem środowiskowy, lecz także jako kryzys języka, wyobraźni społecznej i sposobów opisywania relacji między człowiekiem, naturą, gospodarką i wspólnotą. Zastosowano analizę hermeneutyczną encykliki Laudato si’, krytyczną analizę dyskursu oraz jakościowe studium przypadków wybranych przykładów z polskich mediów.

PROCES WYWODU: Wywód rozpoczyna rekonstrukcja podstawowych kategorii Laudato si’, następnie omówiona zostaje semantyczna i etyczna funkcja języka ekologii integralnej, w dalszej części natomiast zaprezentowano analizę wybranych przekazów medialnych z lat 2021–2025 w perspektywie odpowiedzialności, ram interpretacyjnych i sposobów organizowania sensu.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analiza wskazuje, że media mogą zarówno wzmacniać język solidarności, dobra wspólnego i długiego trwania, jak i redukować problem ekologiczny do incydentu, kosztu lub konfliktu politycznego. W polskim dyskursie współwystępują komunikacja formacyjna i wspólnotowa oraz komunikacja opóźniona, rozproszona lub podporządkowana logice sensacji i polaryzacji.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Ekologia integralna okazuje się użyteczną kategorią interpretacji dyskursu medialnego oraz ważnym punktem odniesienia dla etyki słowa ekologicznego, edukacji medialnej i odpowiedzialnej komunikacji publicznej.

Między nadmiarem informacji a iluzją wiedzy: wyzwania ekologii informacyjnej w perspektywie ekologii integralnej

Katarzyna Drąg — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest teoretyczna analiza procesu asymilowania informacji do zasobów wiedzy jako kluczowego dla rozwoju osobowego jednostek oraz dobra społecznego, ze szczególnym uwzględnieniem jego znaczenia w kontekście współczesnego środowiska informacyjnego.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Artykuł podejmuje problem transformacji informacji w wiedzę w perspektywie ekologii informacyjnej, czerpiąc inspirację z encykliki Laudato si’. Problemem badawczym jest napięcie między rosnącą dostępnością informacji a zdolnością człowieka do przekształcania ich w wiedzę i mądrość w warunkach współczesnej mediosfery. Artykuł ma charakter teoretyczny i opiera się na analizie dokumentów oraz literatury przedmiotu. Stanowi przyczynek do dalszych badań nad przemianami wzorców pozyskiwania informacji i ich roli w kształtowaniu wiedzy i mądrości w warunkach społeczeństwa informacyjnego.

PROCES WYWODU: Szczególną uwagę poświęcono relacji między informacją, wiedzą i mądrością, odwołując się do modelu hierarchicznego (dane – informacja – wiedza – mądrość) oraz jego reinterpretacji w warunkach współczesnej mediosfery. Te rozważania umieszczono w ramie interpretacyjnej, którą stanowią ekologia informacji i ekologia integralna.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Wskazano, że współczesne środowisko medialne, charakteryzujące się nadmiarem, fragmentaryzacją i przyspieszeniem przepływu informacji, stawia nowe, bardzo ważne wyzwania dla procesu budowania wiedzy oraz osiągania mądrości.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: W artykule wskazano na zagrożenia wynikające z iluzji utożsamiania dostępu do informacji z posiadaniem wiedzy. Podkreślono znaczenie kontekstu, doświadczenia i refleksji jako warunków koniecznych do przekształcania informacji w wiedzę. Wskazano potrzebę dalszej reinterpretacji badanego procesu w kontekście zmian w środowisku informacyjnym. Sformułowano postulat promowania świadomości i kompetencji komunikacyjnych również w tym zakresie.

Ekologiczne nawrócenie według Kongresu Katoliczek i Katolików

Katarzyna Pokorna-Ignatowicz — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

CEL NAUKOWY: Wykazanie, że encyklika papieża Franciszka Laudato si’ stała się inspiracją dwóch raportów zatytułowanych Troska o stworzenie próbą naszej wiary oraz Katolicy i Boże zwierzęta. Jak wypełniamy zadanie bycia człowiekiem autorstwa Kongresu Katoliczek i Katolików.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Głównym problemem badawczym jest przedstawienie ocen autorów raportów na temat stanu świadomości ekologicznej polskich katolików, a także ocena implementacji wskazań encykliki Laudato si’ w ich życiu codziennym oraz w nauczaniu i działalności Kościoła katolickiego w Polsce. Podstawową metodę badawczą stanowi analiza treści dokumentów.

PROCES WYWODU: Artykuł rozpoczyna charakterystyka Kongresu Katoliczek i Katolików, następnie w jego części zasadniczej poddaje się analizie jego dwa raporty będące odpowiedzią na apel papieża Franciszka o ekologiczne nawrócenie, zwłaszcza stosowaną w nich argumentację łączącą wiedzę naukową z nauczaniem Kościoła na temat ekologii oraz przedstawione w nich propozycje działań mających na celu poprawę sytuacji w tym zakresie.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analiza wykazała, że encyklika Laudato si’ nie została właściwie przemyślana i upowszechniona w polskim Kościele. Główne przyczyny takiego stanu rzeczy to brak wiedzy naukowej o sytuacji ekologicznej, nieznajomość nauczania Kościoła o ekologii, niska świadomość wynikających z wiary proekologicznych powinności oraz niewłaściwy sposób komunikowania o nich.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: W polskim Kościele katolickim należy podjąć szeroko zakrojone działania w celu pełniejszego wprowadzenia w życie wskazań encykliki Laudato si’, takie jak: szerzenie wiedzy naukowej o zagrożeniach ekologicznych, wprowadzenie edukacji ekologicznej do programów kształcenia religijnego i duszpasterstwa, zmiana sposobu komunikowania o proekologicznych powinnościach chrześcijan oraz współpraca ze wszystkimi środowiskami działającymi na rzecz powstrzymania katastrofy ekologicznej Ziemi.

Założenia encykliki Laudato si’ jako ramy przeciwdziałania greenwashingowi w proekologicznej komunikacji marketingowej

Barbara Sitko — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

CEL NAUKOWY: Próba wyznaczenia ram normatywnych w proekologicznej komunikacji marketingowej w kontekście przeciwdziałania greenwashingowi na podstawie kluczowych założeń (idei) zawartych w encyklice Laudato si’.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Zastosowanymi metodami są analiza danych zastanych (desk research) oraz hermeneutyczna analiza encykliki Laudato si’. Wyodrębniono trzy główne problemy badawcze, sformułowane w postaci pytań: (1) Na czym polega istota proekologicznej komunikacji marketingowej? (2) Na czym polega zjawisko greenwashingu i jakie nieetyczne praktyki wpisują się w jego ramy? (3) Jakie idee zawarte w encyklice Laudato si’ mogą stanowić podstawę normatywną dla ekomarketingu w kontekście przeciwdziałania greenwashingowi?

PROCES WYWODU: Pierwsza część pracy prezentuje istotę proekologicznej komunikacji marketingowej w odniesieniu do innych, pokrewnych zagadnień. Druga część obejmuje opis zjawiska greenwashingu oraz jego poszczególnych przejawów. W ostatniej części przedstawione są kluczowe idee wyeksponowane w encyklice Laudato si’, a następnie ramy normatywne odnoszące się do proekologicznej komunikacji marketingowej.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Na podstawie analizy idei wyeksponowanych w encyklice Laudato si’ sformułowano cztery kluczowe ramy normatywne komunikacji marketingowej w obszarze ekologii. Obejmują one: holistyczne podejście, krytykę konsumpcjonizmu, sprawiedliwość społeczną oraz podejście długofalowe. W kontekście przeciwdziałania greenwashingowi konieczne jest ich oparcie na wartości, jaką jest prawda.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Podmioty komercyjne, działające w obszarze proekologicznej komunikacji marketingowej, stosując zasady bazujące na koncepcji ekologii integralnej, mogą ograniczyć ryzyko przekroczenia granicy prowadzącej do greenwashingu oraz komunikować uniwersalne wartości – zgodnie z istotą przekazu.

Kapliczki przydrożne w świetle encykliki Laudato si’ i ekologii integralnej a ochrona lokalnego krajobrazu kulturowego

Marek Kochan — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

CEL NAUKOWY: Celem naukowym jest określenie możliwości odniesienia argumentacji ekologicznej zawartej w encyklice papieża Franciszka Laudato si’ do ochrony krajobrazu, w szczególności do kapliczek przydrożnych.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problemem badawczym jest rola, jaką odgrywają kapliczki dla społeczności lokalnych, i ich znaczenie jako elementu krajobrazu i środowiska naturalnego. Metodą badawczą jest analiza zawartości mediów (media content analysis).

PROCES WYWODU: Wywód składa się z trzech części. Pierwsza dotyczy rozumienia środowiska naturalnego w encyklice Laudato si’. W drugiej analizowane są kapliczki przydrożne jako element krajobrazu oraz ich funkcje społeczne i kulturowe. Trzecia jest poświęcona znieważaniu miejsc kultu, w tym przydrożnych kapliczek. Szczegółowej analizie poddano dziesięć relacji medialnych z 2024 roku dotyczących zniszczenia kapliczek przydrożnych, ich język, zawarta w nich narracja, w tym reakcje różnych aktorów społecznych. Celem jest rekonstrukcja postrzegania funkcji kapliczek przez lokalne społeczności.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Artykuł pozwala postawić tezę, iż przydrożne kapliczki są postrzegane jako element środowiska naturalnego, który powinien podlegać ochronie na tej samej zasadzie, co obiekty przyrodnicze.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Wnioskiem płynącym z artykułu jest konieczność popularyzacji wiedzy o kapliczkach przydrożnych jako elemencie nie tylko dziedzictwa kulturowego, ale także środowiska naturalnego, jak również podjęcie konkretnych działań instytucjonalnych i edukacyjnych, które mogą wpłynąć na ich lepszą ochronę przed aktami dewastacji.

The Impact of Laudato si’ on Hospital Sustainability Strategies

Jacek Klich — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

RESEARCH OBJECTIVE: The goal of this article is twofold: to compare Laudato si’ Integral Ecological models to secular Environmental, Social, and Governance (ESG) models, and to assess the outcomes of the implementation of Laudato si’ ecological models in hospitals as compared to.

THE RESEARCH PROBLEM AND METHODS: The article addresses two research questions: To what extent Laudato si’ Integral Ecology models differ from secular ESG models? and What is empirical evidence of the outcomes of the implementation of Laudato si’ Integral Ecology models in hospitals as compared to secular ESG models? This desktop study uses scoping reviews and explores EBSCOhost and ScienceDirect databases.

THE PROCESS OF ARGUMENTATION: A comparison of Laudato si’ Integral Ecology models to secular ESG models leads to the conclusion that the previous possess some competitive advantages over the second ones so can be treated as a valuable supplement. Empirical evidence of the Laudato si’ Integral Ecology models remain limited.

RESEARCH RESULTS: The article argues that Laudato si’ and the subsequent Laudato si’ Action Platform (LSAP) have contributed to the theory of ecology and transitioned hospitals. Empirical evidence of the implementation of Integral Ecology models rooted in Laudato si’ remains rare and rather inconclusive. However, few case studies indicate superior outcomes in financial resilience, clinical recovery, and organizational stability of hospitals implementing Laudato si’ ecological models.

CONCLUSIONS, INNOVATIONS, AND RECOMMENDATIONS: The article shows that hospitals’ pro-ecological strategies and initiatives do not attract adequate researchers’ attention despite their environmental harm. There is not sufficient empirical ground to prove that LSAP and Integral Ecology mode are more effective than secular ESG models. All these ask for intensification of research on Laudato si’ ecological models.

„Wspólny dom” w cyfrowym świecie. Media, polityka klimatyczno-energetyczna i cyberbezpieczeństwo wobec wyzwań ekologicznych

Marek Górka, Małgorzata Kamola-Cieślik — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest analiza roli mediów w kształtowaniu świadomości ekologicznej społeczeństwa w dwóch wymiarach: polityczno-energetycznym i cyfrowym, w odniesieniu do postulatów encykliki Laudato si’ (2015) papieża Franciszka.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Artykuł odpowiada na trzy pytania badawcze: W jaki sposób media kształtują debatę klimatyczno-energetyczną i czy wspierają realizację postulatów Laudato si’? Czy przekaz medialny sprzyja sprawiedliwości ekologicznej, czy raczej utrwala dezinformację i greenwashing? Jakie szanse i zagrożenia tworzy rozwój nowych technologii, w szczególności sztucznej inteligencji? Zastosowano metodę porównawczą, decyzyjną i dogmatyczną, odwołując się do teorii ramowania Roberta Entmana.

PROCES WYWODU: Analizie poddano zbieżności między Laudato si’, porozumieniem paryskim, Europejskim Zielonym Ładem oraz pakietem Fit for 55, a także narracje medialne w czterech obszarach tematycznych w latach 2015–2025. Uwzględniono również krytykę paradygmatu technokratycznego w kontekście rozwoju sztucznej inteligencji.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: W polskim przekazie medialnym dominują narracje ekonomiczne i polityczne kosztem perspektywy etycznej postulowanej w Laudato si’. Istotną barierą rozwoju świadomości ekologicznej pozostają dezinformacja i greenwashing. Jednocześnie marginalizowana jest refleksja nad konsekwencjami niekontrolowanego rozwoju technologii oraz jego wpływem na środowisko i godność człowieka.

WNIOSKI, INNOWACJA, REKOMENDACJE: Analiza potwierdza postawioną tezę: media mogą wspierać troskę o „wspólny dom” w duchu Laudato si’ pod warunkiem zachowania odpowiedzialności informacyjnej i zasad sprawiedliwości ekologicznej. Innowacją jest integracja perspektywy polityczno-energetycznej i cyfrowej. Rekomenduje się wzmacnianie etycznego wymiaru komunikacji medialnej oraz przeciwdziałanie dezinformacji i greenwashingowi poprzez rozwój świadomości społecznej w obliczu rosnącej roli cybertechnologii.

Ład instytucjonalny a skuteczność polityki klimatycznej w świetle „Laudato si’”

Jakub Sukiennik, Sławomir Czetwertyński — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest wykazanie znaczenia harmonizacji instytucjonalnej, rozszerzonej o wymiar komunikacji medialnej, dla skuteczności polityk klimatycznych oraz procesów zielonej transformacji w perspektywie ekologii integralnej rozwiniętej w Laudato si’.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problem badawczy dotyczy wpływu relacji między instytucjami formalnymi, instytucjami nieformalnymi oraz mediami na skuteczność wdrażania polityk klimatycznych. Analiza została przeprowadzona w ramach podejścia nowej ekonomii instytucjonalnej, z wykorzystaniem krytycznego przeglądu literatury oraz narzędzi konceptualnych, uzupełnionych o wybrane teorie komunikacji.

PROCES WYWODU: W artykule rozwinięto koncepcję harmonizacji instytucjonalnej jako stanu spójności między instytucjami formalnymi i nieformalnymi, rozszerzając ją o system komunikacji medialnej jako mechanizm transmisji norm i wartości. Następnie skonstruowano model, w którym wyjaśniono wpływ tej harmonizacji na redukcję kosztów transakcyjnych, ograniczenie niepewności regulacyjnej oraz wzrost społecznej akceptacji polityk klimatycznych, osadzając rozważania w kontekście ekologii integralnej.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Wykazano, że wysoki poziom harmonizacji instytucjonalnej sprzyja zwiększeniu skuteczności polityk klimatycznych, natomiast spójna i odpowiedzialna komunikacja medialna wzmacnia proces internalizacji norm ekologicznych oraz legitymizację regulacji w społeczeństwie.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Skuteczność zielonej transformacji zależy nie tylko od jakości regulacji, lecz także od sposobu ich komunikowania i społecznej recepcji. Integracja podejścia instytucjonalnego z analizą komunikacji stanowi istotny wkład teoretyczny, wskazując na konieczność rozwijania spójnej komunikacji ekologicznej oraz edukacji medialnej jako warunków realizacji postulatów ekologii integralnej.

Narracje medialne a odpowiedzialność organizacyjna w perspektywie ekologii integralnej

Beata Tarczydło, Joanna Miłoń — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest analiza mechanizmów, za pomocą których narracje medialne dotyczące kryzysu ekologicznego współkształtują społeczne rozumienie odpowiedzialności ekologicznej i organizacyjnej w perspektywie ekologii integralnej.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Główne pytanie badawcze dotyczy tego, w jaki sposób narracje medialne dotyczące kryzysu ekologicznego wpływają na społeczne rozumienie odpowiedzialności organizacyjnej. Artykuł ma charakter teoretyczno-analityczny. Zastosowano krytyczno-interpretacyjną analizę literatury oraz dokumentów programowych Kościoła katolickiego, przede wszystkim encykliki Laudato si’ i adhortacji Laudate Deum.

PROCES WYWODU: W artykule uporządkowano główne podejścia do komunikacji klimatycznej i ekologicznej, zrekonstruowano założenia ekologii integralnej oraz zaproponowano typologię narracji medialnych dotyczących kryzysu ekologicznego. Następnie przedstawiono model interpretacyjny wyjaśniający wpływ narracji medialnych na odpowiedzialność organizacyjną poprzez ramy interpretacyjne, oczekiwania interesariuszy i presję legitymizacyjną.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Wyróżniono sześć typów narracji medialnych: alarmistyczno-kryzysową, technokratyczno-regulacyjną, konsumencko-lifestyle’ową, sprawiedliwościowo-integralną, sceptyczno-polaryzacyjną oraz wizerunkowo-korporacyjną. Analiza wskazuje, że media nie tylko informują o problemach ekologicznych, lecz także współtworzą społeczne definicje odpowiedzialności. Szczególne znaczenie przypisano narracji sprawiedliwościowo-integralnej, ujmującej odpowiedzialność organizacyjną jako zobowiązanie wobec dobra wspólnego i przyszłych pokoleń.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Nowatorstwo artykułu polega na połączeniu analizy narracji medialnych, ekologii integralnej oraz problematyki legitymizacji odpowiedzialności organizacyjnej. Zaproponowany model może być wykorzystany w dalszych badaniach nad komunikacją ekologiczną, ESG, greenwashingiem i edukacją medialną. Organizacje powinny traktować komunikację o zrównoważonym rozwoju jako element kultury odpowiedzialności, a nie wyłącznie narzędzie autoprezentacji.

Szybka dostawa – wolne sumienie? Ekologistyka a odpowiedzialna konsumpcja w społeczeństwie mediów

Rafał Śpiewak — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest analiza zależności między organizacją logistyki e-commerce, zachowaniami konsumenckimi oraz środowiskowymi konsekwencjami wzrostu wygody zakupów. Szczególną uwagę poświęcono pytaniu, czy rozwiązania logistyczne promujące natychmiastowość dostawy i łatwość zwrotu intensyfikują konsumpcję oraz wzmacniają efekt odbicia.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problem badawczy dotyczy roli logistyki jako czynnika współkształtującego popyt, a nie jedynie neutralnego zaplecza transakcji. Zastosowano strategię mixed-methods, obejmującą quasieksperyment na danych transakcyjnych, eksperyment behawioralny w formie ankiety scenariuszowej oraz modelowanie środowiskowe dotyczące logistyki ostatniej mili.

PROCES WYWODU: Wywód oparto na integracji trzech perspektyw analitycznych. W pierwszej kolejności przedstawiono logistykę jako element architektury wyboru. Następnie zidentyfikowano mechanizmy psychologiczne związane z natychmiastowością, redukcją postrzeganego ryzyka oraz moralnym usprawiedliwieniem decyzji zakupowych. Ostatecznie wyniki zestawiono z analizą efektu odbicia w ujęciu ekologistycznym.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Badanie wykazało, że wdrożenie darmowej dostawy i darmowych zwrotów wiązało się ze wzrostem wartości koszyka o 6,2% oraz wzrostem ilorazu szans zakupu impulsywnego o 13,9%. Moduł behawioralny potwierdził znaczenie preferencji natychmiastowości, obniżenia ryzyka zakupu i wzrostu moralnego uzasadnienia decyzji. Modelowanie środowiskowe o charakterze hybrydowym, oparte na danych własnych dotyczących częstotliwości zakupów oraz na parametrach literaturowych i sektorowych, wskazało, że w analizowanych scenariuszach same-day delivery pozostaje bardziej emisyjne niż dostawa zbiorcza.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Artykuł dowodzi, że logistyka e-commerce współkształtuje zachowania konsumenckie i może ograniczać środowiskowe korzyści wynikające z usprawnień operacyjnych. Wartością dodaną opracowania jest integracja danych transakcyjnych, behawioralnych i środowiskowych w jednolitym modelu analitycznym. Autor rekomenduje rozwój rozwiązań sprzyjających konsolidacji dostaw, bardziej ostrożne stosowanie narracji proekologicznej oraz zróżnicowanie polityki logistycznej w zależności od kategorii asortymentowej.

Konstytucja jako narzędzie narodu. Rola Alexandra Hamiltona w rozwoju amerykańskiej hermeneutyki konstytucyjnej

Tomasz Tulejski — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

CEL BADAWCZY: Celem badawczym artykułu jest analiza filozofii interpretacyjnej Alexandra Hamiltona dotyczącej Konstytucji Stanów Zjednoczonych oraz wykazanie jej wpływu na rozwój amerykańskiej hermeneutyki konstytucyjnej, szczególnie w kontekście podobieństw do zasad stosowanych przez Sąd Najwyższy pod przewodnictwem Johna Marshalla.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problem badawczy artykułu koncentruje się na analizie roli Alexandra Hamiltona w kształtowaniu amerykańskiej hermeneutyki konstytucyjnej, ze szczególnym uwzględnieniem jego filozofii interpretacyjnej Konstytucji Stanów Zjednoczonych. Artykuł bada, jak hamiltonowska wizja elastycznej interpretacji Konstytucji, wspierająca silny rząd federalny i nowoczesną gospodarkę narodową, wpłynęła na orzecznictwo Sądu Najwyższego pod przewodnictwem Johna Marshalla.

PROCES WYWODU: Proces wywodu rozpoczyna się od przedstawienia historycznego i prawnego kontekstu kształtowania się amerykańskiej hermeneutyki konstytucyjnej, z naciskiem na spory federalistów i antyfederalistów oraz rolę Johna Marshalla. Następnie autor definiuje problem terminologiczny, wyjaśniając różnice między interpretation a construction w anglosaskiej tradycji prawnej, co ustala teoretyczne ramy analizy.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analiza naukowa wykazuje, że Alexander Hamilton odegrał kluczową rolę w rozwoju elastycznej interpretacji Konstytucji, promując doktrynę dorozumianych kompetencji i silny rząd federalny. Jego filozofia znalazła odzwierciedlenie w orzecznictwie Johna Marshalla, szczególnie w sprawie McCulloch v. Maryland, gdzie potwierdzono konstytucyjność Drugiego Banku Stanów Zjednoczonych.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Analiza artykułu potwierdza, że elastyczna interpretacja Konstytucji autorstwa Alexandra Hamiltona, wspierająca silny rząd federalny, miała trwały wpływ na amerykańską hermeneutykę konstytucyjną, szczególnie poprzez orzecznictwo Johna Marshalla.

Artysta jako uczestnik życia publicznego. Modele relacji sztuki i polityki w polskiej kulturze

Iwona Grodź — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

CEL NAUKOWY: Analiza strategii używanych przez ludzi związanych z szeroko pojętą sztuką do tworzenia narracji o charakterze politycznym czy społecznym. Refleksja nad relacją między sztuką a masowymi wyobrażeniami na temat polityki, władzy i demokracji. Wskazanie konieczności poszerzenia rozumienia pojęcia homo politicus, które włączałoby zaangażowanych w problemy świata społeczno-politycznego artystów.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Analiza dyskursu naukowego i medialnego na wskazany temat, elementy analizy działań wybranych artystów (w ujęciu chronologicznym).

PROCES WYWODU: W pierwszej części eseju zostanie zaprezentowane rozumienie pojęcia homo politicus w kontekście ludzi sztuki, dla których działalność polityczna, przynajmniej pierwotnie, nie była zajęciem pierwszoplanowym. W dalszej części rozważań zostaną wskazane przykładowe strategie stosowane przez zaangażowanych politycznie i/lub społecznie artystów, m.in. w celu kreowania określonej tożsamości narodowej, pamięci o przeszłości czy sugerowania możliwości zmian związanych z kwestiami społeczno-politycznymi. W zakończeniu dojdzie do odpowiedzi na pytanie o zasadnicze funkcje wyboru takich, a nie innych taktyk narracyjnych.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Wskazanie najważniejszych i najczęstszych sposobów włączania przez artystów postulatów o politycznych aspiracjach czy prezentujących silne zaangażowanie w kwestie społeczne. Przypomnienie, że artyści i ich działania mogą funkcjonować jako element soft power. Współczesna kultura używa dziedzictwa ludzi sztuki, takich jak: Fryderyk Chopin, Ignacy Paderewski czy Agnieszka Holland, jako elementu soft power w dyplomacji kulturalnej, promując polityczne znaczenie Polski na całym świecie.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Wniosek dotyczący twórców zaangażowanych odnosi się do tego, że zwykle kontynuują i podtrzymują oni określoną „mitologię” na temat ludzi sztuki. Warto natomiast zastanowić się nad sposobem dotarcia tego typu przekazów do widzów krytycznie podchodzących do wszelkich przejawów mitologizacji czy sakralizacji postaci ikonicznych. Wniosek dotyczący odbiorców działalności artystów-polityków ma na celu zwrócenie uwagi na dwojakiego rodzaju konieczności: z jednej strony refleksyjnego, a więc też polemicznego podejścia do tego typu przekazów, a z drugiej strony otwarcia się na pogłębioną wiedzę na temat poglądów artystów, która powinna przebiegać torem indywidualnych poszukiwań.

Nowe reguły gry dla fundacji rodzinnych – konsekwencje planowanych zmian podatkowych, ale jeszcze nie od początku 2026 roku

Weronika Stefaniuk-Kardasińska — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest analiza zmian dotyczących opodatkowania fundacji rodzinnych w Polsce podatkiem CIT, które miały wejść w życie od początku 2026 r. (Prezydent RP złożył wobec nich weto). Autorka bada, w jakim stopniu planowane zmiany wpłyną na efektywność funkcjonowania fundacji rodzinnych jako instrumentu sukcesyjnego majątku rodzinnego.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Po dwóch latach od momentu wprowadzenia do polskiego systemu prawnego fundacji rodzinnej warunki jej opodatkowania są kwestionowane. Zawetowany rządowy projekt miał doprecyzować zakres zwolnienia fundacji rodzinnej z CIT. Problematyka ta jest istotna dla fundatorów, beneficjentów i fiskusa. Autorka korzystała z metody dogmatycznej i historycznoprawnej.

PROCES WYWODU: Po przedstawieniu zarysu instytucji fundacji rodzinnej i założeń podatkowych z 2023 r. autorka wskazuje na problemy w stosowaniu przepisów Ustawy CIT oraz opisuje planowane zmiany w Ustawie CIT. Artykuł kończy analiza skutków proponowanych zmian.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Autorka odpowiada na pytanie, jak proponowane zmiany w Ustawie CIT wpłyną na wykorzystanie fundacji rodzinnych jako instrumentu planowania sukcesji, i dochodzi do wniosku, że fundacja rodzinna stanie się typowym narzędziem sukcesyjnym, a nie wehikułem podatkowym.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Prezydenckie weto wstrzymało nowelizację, która miała wejść w życie od 2026 r. Nie oznacza to jednak, że rządowe propozycje nie zostaną „odmrożone” nawet w drugiej połowie 2026 r., czyli w momencie planowanej rewizji przepisów po upływie trzyletniego okresu ich obowiązywania.

„Na czele państwa stoi Prezydent Rzeczpospolitej…”. Wizja relacji władza – wspólnota polityczna w piłsudczykowskiej myśli politycznej po 1939 r.

Arkadiusz Adamczyk — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest przedstawienie fragmentu piłsudczykowskiej myśli politycznej w obszarze przywództwa nad wspólnotą polityczną w sytuacji, w której formacja w praktyce została pobawiona możliwości wprowadzenia postulowanych rozwiązań w fazę realizacji.

PROBLEM i METODY BADAWCZE: Autor zamierza potwierdzić, względnie zakwestionować hipotezę, według której utrata władzy w znikomym stopniu (względnie w ogóle) wpłynęła na weryfikację stanowiska zajętego przed 1939 r. W tym celu zamierza wykorzystać elementy metody opisowej oraz metodę instytucjonalno-prawną z elementami analizy systemowej.

PROCES WYWODU: Po przedstawieniu uwarunkowań przesądzających o usytuowaniu prezydenta w roli kluczowej pozycji systemu politycznego przed 1939 rokiem wywód autorski zostanie skoncentrowany na analizie świadectw i śladów odwzorowujących ewolucję zadań głowy państwa w obliczu zmienionych uwarunkowań politycznych.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analizie poddane zostaną trzy istotne problemy: 1) wyobrażenie na temat roli prezydenta w państwie jako lidera najwyższej formy zorganizowania wspólnoty politycznej; 2) stosunek do prób ograniczenia prerogatyw prezydenckich po 1939 r.; 3) rewizji usytuowania prezydenta RP w warunkach państwa uchodźczego.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Przeprowadzona analiza stanowi potwierdzenie tezy o trwałości rozwiązań wypracowanych w okresie niepodległości, a także o ich uniwersalności i użyteczności.

Kształtowanie wizerunku elit politycznych w polskim parlamencie i rola mediów we wzmacnianiu kierowanego do społeczeństwa przekazu

Małgorzata Ewa Stefaniuk — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest przedstawienie wizerunku elit politycznych, jaki jest kształtowany przez członków tychże elit, a który ma potencjał, by dotrzeć do społeczeństwa, w czym istotną rolę odgrywają środki masowego przekazu.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Postawiono następujące pytania: czy kreowany obraz elit politycznych jest pozytywny czy też negatywny; czy mowa jest o jednej elicie politycznej; jakie znaczenie w kreowaniu wizerunku elit mają media; czy wypowiedzi na temat elit politycznych wpisują się w jakieś zjawiska polityczne? Jako kluczową zastosowano metodę analizy dokumentów oraz analizę literatury przedmiotu.

PROCES WYWODU: Zaprezentowano zagadnienia pojęciowe oraz obraz elit politycznych przekazany społeczeństwu w Sejmie RP VIII i IX kadencji, a następnie poddano go krytycznej analizie.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Potwierdziła się przyjęta hipoteza badawcza o intensyfikacji retoryki antyelitarnej w czasie. Kreowany obraz elit politycznych w polskim parlamencie nie jest jednolity. Elity przeciwnika politycznego są złe, egoistyczne, dbają wyłącznie o własny interes. Elity aktualnej władzy są natomiast tymi prawdziwymi, zasługującymi na przywództwo. Wypowiedzi na temat elit politycznych wpisują się w ideologię populizmu. Przekaz na temat elit politycznych trafia do społeczeństwa tym skuteczniej, im częściej i mocniej jest wzmacniany przez media.

WNIOSKI, INNOWACJE I REKOMENDACJE: Temat elit politycznych nadal będzie się pojawiać w dyskursie publicznym. Podział na „prawdziwą”, elitę reprezentowaną przez aktualną władzę, i „złą”, uosabianą przez przeciwnika politycznego, jest zbyt dogodnym sposobem na polaryzację polityczną, by z niego zrezygnować.

Międzynarodowy system humanitarny jako Complex Adaptive System (CAS): doraźne reformy a strukturalne bariery

Renata Kurpiewska-Korbut — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest konceptualizacja międzynarodowego systemu humanitarnego jako złożonego systemu adaptacyjnego (CAS) i analiza jego ewolucji reformistycznej w odpowiedzi na dynamicznie zmieniające się warunki globalne – od lat 90. po współczesną epokę polikryzysów.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Artykuł analizuje zdolność adaptacyjną globalnego systemu humanitarnego wobec współczesnych kryzysów, łącząc teorię złożonych systemów adaptacyjnych (CAS) z analizą instytucjonalną. Badanie koncentruje się na reakcjach systemu na czynniki egzogeniczne, reformach instytucjonalnych oraz skuteczności „skoordynowanego pozycjonowania” (Seybolt, 2009). Zastosowano systematyczny przegląd literatury i raportów sektorowych, zwłaszcza ALNAP i HPG.

PROCES WYWODU: Argumentacja opiera się na danych dotyczących rosnących potrzeb humanitarnych w warunkach polikryzysów. System humanitarny został ujęty jako CAS o hybrydowym modelu zarządzania. Następnie przeanalizowano kluczowe reformy od 1991 roku po reformy z 2016 roku, wskazując na utrzymujące się słabości strukturalne, takie jak centralizacja i fragmentacja władzy oraz ograniczona lokalizacja pomocy.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Globalny system humanitarny reaguje na czynniki egzogeniczne głównie poprzez stopniowe reformy operacyjne dotyczące koordynacji, finansowania, lokalizacji i Nexusu humanitarno-rozwojowo-pokojowego, bez zasadniczej zmiany struktur władzy i mechanizmów ekonomicznych.

WNIOSKI, INNOWACJE I REKOMENDACJE: Dominujący hierarchiczno-sieciowy model zarządzania utrudnia skuteczne ustalanie priorytetów strategicznych adekwatnych do zmieniających się warunków. Konieczna jest renegocjacja miejsca humanitaryzmu w globalnym kontrakcie społecznym oraz fundamentalne przeprojektowanie celu, struktury i legitymizacji systemu. W przeciwnym razie grozi mu marginalizacja w obliczu współczesnych polikryzysów.

Postawy wobec korzystania ze świadczeń socjalnych przez imigrantów

Łukasz Jurek — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

CEL NAUKOWY: Celem jest zdiagnozowanie postaw wobec korzystania ze świadczeń socjalnych przez migrantów, i to zarówno w kontekście obcokrajowców przyjeżdżających do naszego kraju, jak i naszych rodaków wyjeżdżających na obczyznę. Ta dwukontekstowa operacjonalizacja (uwzględnienie perspektywy imigracji i emigracji) stanowi wartość dodaną do dotychczasowych badań nad postawami socjalnymi.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Jednym z głównych wyzwań stojących przed polityką społeczną w czasach globalizacji i masowego przepływu ludności jest zapewnienie stabilności systemu zabezpieczenia społecznego. Chodzi dokładnie o kwestię korzystania przez imigrantów ze świadczeń socjalnych – czy powinni mieć zapewniony dostęp na równi z autochtonami, czy też nie. Opinie na ten temat są zróżnicowane. Sprawa dodatkowo się komplikuje w zależności od tego, czy dotyczy rodaków wyjeżdzających za granicę, czy też obcokrajowców przyjeżdzających do nas. Opinie na ten temat zostały rozpoznane przy wykorzystaniu wyników sondażu diagnostycznego (CAWI), który został przeprowadzony w 2022 r. na reprezentatywnej próbie pełnoletnich mieszkańców Polski.

PROCES WYWODU: W toku prac badawczych wyróżniono pięć typów postaw: sceptyków socjalnych, entuzjastów socjalnych, szowinistów socjalnych, ksenofili socjalnych oraz niezdecydowanych. Następnie na podstawie wyników badania sondażowego oszacowano częstość występowania poszczególnych typów postaw w polskim społeczeństwie.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Polacy są dość mocno zróżnicowani, jeśli chodzi o stosunek do korzystania ze świadczeń socjalnych przez migrantów. Udział poszczególnych postaw w tym zakresie kształtuje się następująco: entuzjaści socjalni 36,7%, niezdecydowani 33%, ksenofile socjalni 11,5%, sceptycy socjalni 9,7%, szowiniści socjalni 9,1%.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Dostępność świadczeń socjalnych dla migrantów budzi wiele kontrowersji. Dotychczas uwaga naukowców skupiała się głównie na kwestii szowinizmu socjalnego. Przyjęta perspektywa badawcza nie oddawała jednak należycie idei i skali tego problemu. W niniejszym opracowaniu zaprezentowano autorską koncepcję systematyzacji i operacjonalizacji tego typu postaw. Z przeprowadzonego badania wynika, że – wbrew intuicyjnym przypuszczeniom – szowinizm socjalny jest najrzadszą postawą w polskim społeczeństwie. Najliczniej reprezentowani są socjalni entuzjaści, którzy oczekują równego dostępu do świadczeń socjalnych dla każdego i wszędzie.

The metaverse as a tool and domain of economic diplomacy: governance, systemic risk and competitiveness

Marta Czarnecka-Gallas — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

RESEARCH OBJECTIVE: The aim of this article is to analyse the role of the metaverse as a tool and domain of economic diplomacy, as well as to assess its impact on global economic cooperation.

RESEARCH PROBLEM AND METHOD: The study explores the application of modern technologies in economic diplomacy, with a particular focus on the metaverse. The research employs an analytical-descriptive method, literature analysis, case studies, and a review of diplomatic practices.

THE PROCESS OF ARGUMENTATION: The article discusses the significance of economic diplomacy tools in the context of contemporary international economic theories. It then presents the specifics of the metaverse as a new arena for diplomatic interactions. The analysis also covers the challenges, opportunities, and risks associated with implementing digital technologies in diplomatic practice, with particular emphasis on risk management and an interdisciplinary approach to the training of diplomatic personnel.

RESEARCH RESULTS: The author addresses the question of how the metaverse can enhance the effectiveness of economic diplomacy, what factors determine the success of its implementation, and what implications this has for contemporary international relations.

CONCLUSIONS, INNOVATIONS, AND RECOMMENDATIONS: Modern digital technologies, including the metaverse and artificial intelligence, can significantly improve the effectiveness of diplomatic activities, fostering the internationalization of economies and the development of global cooperation. Systematic risk management, an interdisciplinary approach and proper diplomat training, encompassing technological, analytical, and strategic competencies, are crucial.

Integration, Information Exposure and Security-Relevant Vulnerability Indicators among Legally Resident International Students from Selected Post-Soviet Countries in Poland: An Exploratory Single-Institution Study

Bożena Iwanowska, Yan Kapranov, Tomasz Wyczawski, Mariusz Dudek — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

Cel naukowy: Artykuł analizuje wyzwania istotne z perspektywy bezpieczeństwa narodowego w Polsce, związane z legalnie przebywającymi studentami z wybranych państw WNP (Uzbekistan, Kazachstan, Tadżykistan, Turkmenistan, Azerbejdżan i Kirgistan). Celem jest identyfikacja luk integracyjnych, wzorców podatności oraz roli zewnętrznych oddziaływań informacyjnych i kulturowych, które mogą wpływać na rezultaty relewantne dla bezpieczeństwa.

Problem badawczy i metody: Badanie dotyczy tego, w jaki sposób ograniczona integracja oraz długotrwała ekspozycja na zewnętrzne narracje geopolityczne mogą zwiększać podatność na radykalizację w określonych podgrupach. Zastosowano schemat badań mieszanych (październik 2024 – kwiecień 2025), łączący ustrukturyzowane badanie ankietowe wśród studentów-imigrantów z częściowo ustrukturyzowanymi wywiadami z ekspertami z obszaru bezpieczeństwa, wojska i obronności. Dane ilościowe analizowano z wykorzystaniem podstawowych procedur statystycznych, natomiast materiał jakościowy poddano analizie tematycznej.

Proces wywodu: Artykuł najpierw operacjonalizuje wskaźniki integracji oraz ekspozycję na czynniki podatności, następnie mapuje czynniki tożsamościowe (zakorzenienie kulturowe i religijne) oraz kanały oddziaływań zewnętrznych. W kolejnym kroku dokonuje triangulacji wzorców raportowanych przez studentów z ocenami ekspertów w celu oceny potencjalnych implikacji dla bezpieczeństwa oraz identyfikacji instytucjonalnych punktów interwencji.

Wyniki badań: Wyniki wskazują na istotne zróżnicowanie trajektorii integracyjnych oraz silne utrzymywanie się markerów tożsamości kulturowej i religijnej wśród respondentów. Zidentyfikowano także obecność zewnętrznych wpływów geopolitycznych, zwłaszcza poprzez rosyjskie kanały informacyjne i kulturowe. Dane ujawniają ponadto wyraźne profile podatności (najsilniejsze wśród osób deklarujących słabsze zakorzenienie społeczne oraz niższe wskaźniki integracji), które mogą wiązać się z podwyższoną podatnością na radykalizację.

Wnioski, innowacje i rekomendacje: Badanie wskazuje, że rezultaty integracji oraz ekspozycja na czynniki podatności powinny być traktowane jako zmienne relewantne dla bezpieczeństwa w kontekście szkolnictwa wyższego. Rekomenduje ukierunkowane działania integracyjne, wzmocnienie instytucjonalnych mechanizmów zabezpieczających na uczelniach oraz skoordynowaną współpracę środowiska akademickiego z właściwymi instytucjami publicznymi w celu ograniczenia ścieżek podatności przy jednoczesnym zachowaniu otwartości akademickiej.

Policy implementation gap w polityce cyfrowego zdrowia. Dostęp pacjentów do danych zdrowotnych jako przykład konieczności reorientacji polityki e-zdrowia w kierunku inwestycji w kompetencje cyfrowe i medyczne Polaków

Maria Nowina Konopka — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest analiza polityki dostępu pacjentów do elektronicznych danych zdrowotnych w Polsce w perspektywie koncepcji policy implementation gap, ze szczególnym uwzględnieniem relacji między zobowiązaniami wynikającymi z prawa Unii Europejskiej a krajową autonomią regulacyjną i strategiczną.

PROBLEM i METODY BADAWCZE: Głównym problemem badawczym jest ustalenie, czy wysoki poziom formalnej i infrastrukturalnej dojrzałości systemu e-zdrowia w Polsce przekłada się na rzeczywiste, inkluzywne i równomierne wykorzystanie dostępu do danych zdrowotnych przez pacjentów. W procesie badawczym zastosowano: a) jakościową analizę dokumentów, b) analizę porównawczą, c) analizę danych wtórnych. Zakres badania ograniczono do danych pierwotnych w latach 2018–2026.

PROCES WYWODU: Wywód prowadzony jest w czterech etapach. Początkowo nastąpiła rekonstrukcja unijnych ram regulacyjnych oraz ich logiki interwencji. Następnie przeprowadzono analizę krajowej implementacji w warstwach normatywnej, interoperacyjnej i strategicznej. Kolejno dokonano empirycznej oceny zakresu usług cyfrowych oraz ich wykorzystania przez pacjentów i świadczeniodawców. I w końcu odniesiono poziom dojrzałości infrastrukturalnej do danych dotyczących kompetencji cyfrowych i zdrowotnych oraz nierówności społecznych. Tak skonstruowany proces umożliwiał identyfikację i deskrypcję tytułowego implementation gap.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analiza pokazuje, że Polska osiągnęła wysoki poziom infrastrukturalnej dojrzałości systemu e-zdrowia (92% w Digital Decade 2025), jednakże identyfikuje się braki w zakresie dostępności niektórych kategorii danych (67% w warstwie access to health data). Korzystanie z usług cyfrowych jest wśród pacjentów zróżnicowane ze względu na wiek, płeć, wykształcenie i status ekonomiczny. Dodatkowo zarówno deficyty kompetencji cyfrowych (DESI), jak i zdrowotnych (HLS-EU) stanowią istotną barierę wykorzystania systemu przez pacjentów. Po stronie świadczeniodawców występują natomiast istotne bariery finansowe, interoperacyjne i kompetencyjne. Wnioski te prowadzą do konkluzji, że luka implementacyjna ma głównie charakter kompetencyjny i funkcjonalny, nie zaś programowy czy legislacyjny.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: W konkluzjach sformułowano rekomendacje odnoszące się reorientacji polityki rozwoju e-zdrowia ku wzmocnieniu kompetencji cyfrowych i medycznych pacjentów, monitorowania rzeczywistego stopnia wykorzystania usług oraz wsparcia organizacyjnego, kompetencyjnego oraz finansowego świadczeniodawców.

Janusz Waluś – portret kryminologiczny przestępcy z motywacji politycznych

Magdalena Toboła — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

CEL NAUKOWY: Celem pracy jest analiza czynu przestępczego motywowanego chęcią osiągnięcia korzyści politycznej. Realizacja tego celu ma miejsce na przykładzie historii Janusza Walusia, który w 1993 r. dokonał zabójstwa lidera Południowoafrykańskiej Partii Komunistycznej – Chrisa Haniego.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Na podstawie dostępnych źródeł informacji, w tym transkrypcji materiałów zgromadzonych w toku prac Komisji Prawdy i Pojednania, analizie poddawane są doświadczenia życiowe sprawcy (case study) oraz sposób, w jaki dokonuje on opisu kontekstu zdarzeń i okoliczności zabójstwa. Tak zgromadzone informacje zestawiane są z wybranymi teoriami kryminologicznymi, które są pomocne przy weryfikacji polityczności popełnionego przez Walusia czynu. Analiza prowadzona jest w taki sposób, aby podjąć próbę odnalezienia odpowiedzi na pytanie, czy motywacje przestępcy politycznego są inne niż te, którymi kieruje się przestępca pospolity.

PROCES WYWODU: Konstrukcja pracy opiera się dwóch głównych częściach. W pierwszej z nich zgromadzone zostały informacje dotyczące ścieżki życiowej Janusza Walusia. Ma ona charakter relacjonujący i faktograficzny. Część druga ma charakter analizy kryminologicznej, gdzie na bazie informacji zawartych w rozdziale pierwszym, a także wybranych teorii kryminologicznych autorka weryfikuje polityczność przestępstwa popełnionego przez Janusza Walusia i wskazuje na główne determinanty czynu mającego takie podłoże.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: W pracy zasygnalizowane zostały odmienności w zakresie motywacji odróżniających Walusia od przestępców pospolitych – między innymi to, że w swoim przestępczym działaniu nie kieruje się on zyskiem materialnym czy przyjemnością, a także nie powoduje nim gniew.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Praca może stanowić punkt wyjścia do dalszych analiz przypadków zabójstw motywowanych politycznie, uwzględniających zarysowane tu różnice w systemie motywacyjnym sprawcy.

Francja, Wielka Brytania i Niemcy wobec wdrożenia europejskiego systemu odstraszania nuklearnego

Tomasz Młynarski — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

CEL NAUKOWY: Celem naukowym artykułu jest zbadanie możliwości ustanowienia europejskiego systemu odstraszania nuklearnego na bazie francusko-brytyjskiego potencjału nuklearnego.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Centralnym elementem analizy jest porównanie francuskiego i brytyjskiego odstraszania – ich doktryn i potencjału – w kontekście współpracy strategicznej, uzupełnione o perspektywę Niemiec, które mimo braku własnej broni jądrowej odgrywają kluczową rolę w natowskim systemie nuclear sharing. Wyjaśnienia opierają się na metodzie historycznoporównawczej, analizie systemowej i prawnej dokumentów oraz literatury, wzbogaconych o studium przypadku oceniające możliwość stworzenia europejskiego rozszerzonego odstraszania, opartego na potencjale Francji i Wielkiej Brytanii.

PROCES WYWODU: Struktura artykułu została zbudowana na podstawie kryterium rzeczowego oraz podporządkowanej mu narracji chronologicznej, a jego zasadniczą część stanowią: przegląd założeń francuskiej oferty rozszerzonego odstraszania, następnie brytyjskie stanowisko, bardziej ostrożne i bazujące na odstraszaniu nuklearnym NATO oraz niemiecka percepcja państwa jako jednego z kluczowych beneficjentów amerykańskiego programu nuclear sharing.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Rezultatem badawczym jest wykazanie determinantów ograniczających wdrożenie europejskiego, autonomicznego systemu odstraszania nuklearnego, który byłby równie wiarygodny jak amerykański.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Analiza dowiodła, iż perspektywy rozwoju europejskiego odstraszania nuklearnego na bazie francusko-brytyjskiego potencjału w perspektywie krótkookresowej są iluzoryczne. Jednocześnie wzrost niestabilności geopolitycznej oraz pogłębianie się transatlantyckich „szczelin strategicznych”, wywołanych wzrostem amerykańskich tendencji izolacjonistycznych i obawami o wycofanie się Stanów Zjednoczonych z Europy, powoduje, iż Europa powinna rozpocząć dyskusję o europejskim systemie rozszerzonego odstraszania.

P. Kawalec & J. Poznański (red.) (2025). Naukoznawstwo. Seria: Słowniki Społeczne, red. W. Pasierbek, B. Szlachta. T. XIX. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie, ss. 408 (rec.)

Katarzyna Ceklarz — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

Gdy redaktorzy serii Słowniki Społeczne przesłali mi zaproszenie do dokonania recenzji jednego z tomów, zaznaczyli, że będzie to zbiór esejów napisany przez kilkunastu autorów wg tego samego schematu, stanowiących nawiązanie do podobnej inicjatywy sięgającej historią ponad dwie dekady wstecz. Z kolei redaktorzy opus magnum – tomu poświęconego „nauce o nauce”, czyli naukoznawstwu, zapewniali, że bogate spektrum pojęć i zagadnień wpisujących się w to słowo klucz, będzie ułożone „w bloki tematyczne odzwierciedlające wielowymiarowy charakter współczesnej refleksji nad nauką” (s. 12). W korespondencji nie wspomniano jednak, że recenzowany obszerny (20 esejów, łącznie ponad 400 stron) tom stanowił będzie wynik wielowymiarowego, systematycznego i interdyscyplinarnego namysłu nad nauką, a także głęboko humanistyczną refleksję nad funkcjonowaniem współczesnego świata...