Horyzonty Polityki

Edytorial: Współczesna res publica

2025-12-31T01:55:41+00:00

Wybrany temat przewodni 16. numeru (57) „Horyzontów Polityki” – Współczesna res publica – stanowi ramę interpretacyjną dla zróżnicowanego zbioru tekstów podejmujących refleksję nad kondycją, granicami oraz mechanizmami funkcjonowania wspólnoty politycznej. Autorzy zgromadzeni w niniejszym tomie analizują wspólnotę wielowymiarowo: od jej filozoficznych fundamentów, poprzez instytucjonalne i behawioralne uwarunkowania procesu decyzyjnego, aż po wyzwania wynikające z transformacji technologicznej, zmieniającego się układu sił w polityce międzynarodowej oraz modeli przywództwa...

Editorial: The contemporary res publica

2025-12-31T01:55:42+00:00

The selected thematic focus of the 16^th issue (no. 57) of Horizons of Politics – “The contemporary res publica” – provides an interpretive framework for a diverse collection of articles that reflect on the condition, boundaries, and mechanisms of the political community. The authors brought together in this volume analyse the political community in a multidimensional manner: from its philosophical foundations, through the institutional and behavioural determinants of decision-making processes, to the challenges posed by technological transformation, shifting power configurations in international politics, and evolving models of leadership...

Dzielenie się wiedzą przez jednostki zaangażowane w życie polityczne w kontekście realizacji idei dobra wspólnego w Polsce

2025-12-31T01:55:42+00:00

CEL NAUKOWY: Identyfikacja i analiza sposobu rozumienia dobra wspólnego oraz zbadanie praktyk, uwarunkowań, korzyści i barier związanych z dzieleniem się wiedzą wśród osób zaangażowanych w życie polityczne w Polsce (polityków i politologów).

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problem badawczy obejmuje rozeznanie, jak osoby zaangażowane w życie polityczne rozumieją dobro wspólne oraz jakie czynniki wpływają na ich gotowość do dzielenia się wiedzą dla dobra ogółu społeczeństwa. Metody: metoda analizy i krytyki piśmiennictwa i źródeł obejmuje badania literaturowe umożliwiające realizację celu pracy, ponadto przeprowadzono badania ilościowe. Wykorzystano autorski kwestionariusz ankiety, zawierający 58 pytań. Do analizy zakwalifikowano 30 kompletnych odpowiedzi.

PROCES WYWODU: Analiza literatury dotyczącej idei dobra wspólnego, człowieka politycznego oraz istoty procesu dzielenia się wiedzą, analiza i opis zebranych danych empirycznych.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Dobro wspólne definiowane było jako: zasoby naturalne, dbanie o interes ogółu oraz wartość i ideał. Badani za najważniejsze uznali chęć przekazywania wiedzy oraz umiejętność dostosowania przekazu do jego odbiorcy, a do barier zaliczyli: różne punkty widzenia, brak zaufania, brak czasu. Z badań wyłania się obraz homo politicus, który z jednej strony wskazuje na duże znaczenie i chęć dzielenia się wiedzą oraz korzyści dla społeczeństwa, a z drugiej nie jest w pełni chętny do dzielenia się nią, traktując wiedzę jako swoją przewagę.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Istnieje świadomość znaczenia dobra wspólnego i dzielenia się wiedzą wśród ludzi zaangażowanych w życie polityczne. Potrzeba szerszego wykorzystania rozwiązań transformacji cyfrowej i likwidacji barier utrudniających dzielenie się wiedzą. Konieczne jest przeprowadzenie dalszych badań w celu weryfikacji i rozszerzenia uzyskanych wyników oraz opracowania modeli efektywnego dzielenia się wiedzą w sferze publicznej.

Przemiany tożsamości cywilizacji europejskiej

2025-12-31T01:55:42+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest opisanie natury tożsamości cywilizacji europejskiej oraz kierunków jej przemiany z uwzględnieniem czynników inicjujących proces transformacji. Uzyskane wyniki pozwolą na sformułowanie wniosków i wskazanie obszarów potencjalnego kryzysu.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Główne problemy badawcze dotyczą specyfiki źródeł tożsamości cywilizacji europejskiej oraz elementów stymulujących jej przemianę. Badania mają charakter interdyscyplinarny. Wykorzystano metodę komparatywną uwzględniającą wartość eksplanacyjną podejścia cywilizacyjnego.

PROCES WYWODU: Treści zostały podzielone na części. Pierwsza zawiera wprowadzenie do tematyki artykułu. W drugiej opisano wykorzystywane podejście badawcze. Część trzecia odwołuje się do źródeł tożsamości europejskiej oraz kierunków jej przemiany. Część zasadniczą zamyka charakterystyka czynników inicjujących przemianę.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Na tożsamość cywilizacji europejskiej wpływ mają źródła naturalne oraz symboliczne. Zwłaszcza te ostatnie są istotne dla kształtowania się świata wartości europejskich. Do źródeł symbolicznych należy zaliczyć starożytną filozofię grecką, system prawa rzymskiego, religię chrześcijańską, kulturę plemion barbarzyńskich oraz intelektualny dorobek epoki Oświecenia. Tradycyjna tożsamość ulega przemianie. Do czynników generujących ten proces należy zaliczyć oddziaływanie nowych systemów filozoficznych, sekularyzację przestrzeni kulturowej, ateizację społeczeństwa przy rosnącym znaczeniu neopoganizmu i sekt religijnych. Nakładają się na to zjawisko multikulturalizmu oraz islamizacja.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Cywilizacja europejska jest wspólnotą wartości opartą na myśli filozoficznej starożytnych Greków, systemie prawnym starożytnych Rzymian oraz religii chrześcijańskiej. Elementem konstytuującym ten świat wartości jest przestrzeń symboliczna. Jeśli Europejczycy nie zadbają o swą tożsamość, to oddziaływanie czynników inicjujących jej przemianę doprowadzi do nieodwracalnej transformacji kultury europejskiej, odrywającej tożsamość od tradycyjnych korzeni.

Desekularyzacja w sferze politycznej. Zarys problematyki i badań

2025-12-31T01:55:43+00:00

CEL NAUKOWY: Celem naukowym jest zaadaptowanie terminu desekularyzacji do nauk o polityce oraz przedstawienie problematyki badawczej związanej z desekularyzacją w sferze politycznej.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: W celu pogłębienia badań nad współczesnym związkiem religii i polityki sięgnięto po socjologiczną kategorię desekularyzacji i przystosowano ją do badania sfery politycznej. Zastosowano metodę analizy pojęć oraz metodę porównawczą dla terminów bliskoznacznych desekularyzacji, występujących w naukach społecznych. Zastosowano również autorską kategoryzację obszarów badawczych dla desekularyzacji w sferze politycznej.

PROCES WYWODU: Wychodząc od opisu pojęcia sekularyzacji w naukach społecznych i deficytów w wyjaśnianiu rzeczywistości z nim związanych, ukazano zasadność wprowadzenia pojęcia desekularyzacji, a następnie zastosowania go do badania sfery politycznej. Omówiono kilka przykładów desekularyzacji w sferze politycznej i odróżniono ją od implementacji treści religijnych w sferze politycznej. Zaproponowano następnie konkretne obszary, w jakich desekularyzacja w sferze politycznej może być badana.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Wyniki przekonują też o aktualności i istotności zjawiska odradzania się religii w sferze politycznej dla rozumienia współczesnej rzeczywistości społeczno-politycznej, bez porzucania badań nad sekularyzacją. Stwierdzono potrzebę dalszych badań nad desekularyzacją w sferze politycznej, także w związku z napotykanymi problemami.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Rekomenduje się pogłębienie badań nad desekularyzacją w sferze politycznej, w tym badań pozwalających na doprecyzowanie kryteriów zwiększania obecności treści religijnych w sferze politycznej.

Tradycja ustrojowa w polskiej myśli konstytucyjnej w XX wieku. Perspektywa historyczno-prawna

2025-12-31T01:55:43+00:00

CEL NAUKOWY: Omówienie procesu implementacji polskiej tradycji ustrojowej z okresu I i II Rzeczypospolitej w trakcie prac nad obecnie obowiązującą ustawą zasadniczą.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Głównym problemem badawczym było rozstrzygnięcie, na ile tradycja ustrojowa wpływała i wpływa na proces kształtowania się praw fundamentalnych, na przykładzie polskich dwudziestowiecznych konstytucji. Dlatego też w tekście zastosowano głównie metody: historyczno-prawną i komparatystyczną z elementami analizy konstytucyjnej sensu largo.

PROCES WYWODU: Punktem wyjścia było przedstawienie założeń metodologicznych tekstu z uwzględnieniem specyfiki źródłowej. Całość analizy podzielono na trzy główne części. W pierwszej przedstawiono zakres rodzimej tradycji ustrojowej, opartej na modelu zaproponowanym przez Stanisława Kutrzebę. Kolejna część tekstu została poświęcona prezentacji polskiej aksjologii ustrojowej i jej miejsca w polskich dwudziestowiecznych ustawach zasadniczych. W ostatniej części analizy wskazano na tradycję instytucjonalną państwa i jej wpływ na kształtowanie się systemu politycznego w dobie prac nad obowiązującą konstytucją.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: W rezultacie analizy porównawczej można wskazać, że główne osie konfliktów politycznych i ustrojowych w XX wieku w Polsce uległy jedynie niewielkiej zmianie. Pomimo elementów progresywnych wynikających z wpływów współczesnej myśli polityczno-prawnej, konstytucja z roku 1997 wykazuje łączność z polską tradycją ustrojową, przede wszystkim w obszarze aksjologicznym. Katalog zasad pomimo przesunięcia w kierunku modelu liberalnego pozostaje zbliżony.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Konstytucja z 2 kwietnia 1997 roku w wymiarze formalnym (nazewnictwo i instytucje) nawiązuje do tradycji ustrojowej I i II Rzeczypospolitej. Natomiast w wymiarze aksjologicznym stanowi przejście od modelu wspólnotowego do indywidualistycznego.

Homo politicus i jego rzeczywiste preferencje. O metodzie ważenia preferencji wyboru (WPW) w badaniu zjawisk politycznych

2025-12-31T01:55:44+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest zaprezentowanie metody ważenia preferencji wyboru (metoda WPW), stanowiącej autorskie opracowanie dokonane na podstawie metody AHP Thomasa L. Saatiego, a także przedstawienie przykładów badań zrealizowanych za pomocą metody WPW.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Głównym problemem badawczym jest wykazanie, czy metoda WPW może znaleźć zastosowanie do efektywnego pomiaru preferencji badanych osób. W artykule poszukiwane są odpowiedzi na następujące pytania: Jaka jest istota metody WPW? Na czym polega różnica pomiędzy metodą WPW a klasycznym badaniem preferencji za pomocą przypisywanych przez respondentów wag do wybieranych przez nich opcji? Czy metoda WPW może mieć zastosowanie w prognozowaniu zjawisk politycznych? Proces poszukiwania odpowiedzi na powyższe pytania badawcze zostanie dokonany z wykorzystaniem metody komparatystycznej na podstawie przykładów autorskich badań przeprowadzanych za pomocą metody WPW.

PROCES WYWODU: Przedstawiono charakterystykę metody WPW, a zatem jej główne atrybuty w porównaniu do tradycyjnych metod badania preferencji, zaprezentowano techniczne kwestie dotyczące jej zastosowania w badaniach ilościowych, przedstawiono kilka wyników badań z jej użyciem, a także opisano możliwości jej zastosowania w badaniach zjawisk politycznych.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Zastosowanie metody WPW pozwala na dogłębniejsze sprawdzenie rzeczywistych preferencji badanych respondentów. W przeciwieństwie do klasycznych metod pomiaru preferencji metoda WPW nie opiera się wyłącznie na deklaracjach zgłaszanych przez badanych co do ich preferencji, ponieważ to nie respondenci przypisują wagi do wybieranych przez nich opcji wyboru. Metoda ma jednak swoje ograniczenia: jej zastosowanie jest utrudnione w przypadku badania wielu opcji do wyboru. Najlepsze efekty przynosi, gdy respondent nie ma więcej niż 5–6 opcji do wyboru.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Metoda WPW może mieć zastosowanie w wielu obszarach życia społecznego, polityki rozumianej zarówno jako politics, jak i policy. Z pewnością badania preferencji za jej pomocą mogą pozwolić na uzyskanie pogłębionej wiedzy na temat rzeczywistych, a nie tylko deklarowanych preferencji w badanej grupie.

Aporetyczny charakter etyczno-społecznej refleksji Jeana-Jacques’a Rousseau

2025-12-31T01:55:44+00:00

CEL NAUKOWY: Celem badania jest przygotowanie gruntu dla zrekonstruowania pluralistycznego charakteru etycznej i społecznej refleksji genewskiego myśliciela, co można również wykorzystać we współczesnych debatach dotyczących właściwego kształtu państwowych instytucji. Dodatkowym celem jest wzmocnienie argumentacji opowiadającej się za otwartym odczytaniem pism Jeana-Jacques’a Rousseau, będących swoistym manifestem antydogmatyzmu.

PROBLEM i METODY BADAWCZE: Zasadniczym problemem artykułu jest odsłonięcie polemicznego i wielowątkowego charakteru najważniejszych publikacji Jeana-Jacques’a Rousseau, co pozwala podać w wątpliwość oskarżenia filozofa o skłonność do projektowania państwa totalitarnego. Autor konfrontuje założenia znanych interpretacji filozofii Rousseau z odpowiednimi fragmentami tekstów źródłowych. W dyskusji z przeciwstawnymi wynikami analiz wykorzystuje platońską aporetykę, która stanowi przygotowanie systematycznej dialektyki. Krytyczną analizę argumentacji uzupełnia współczesna metoda hermeneutyczna.

PROCES WYWODU: Utwory Rousseau analizowane są pod kątem krytyki wymierzonej w konwencjonalne schematy dominujące w salonowych dyskusjach XVIII wieku. Na gruncie tej polemicznej argumentacji ukazana jest rola etyki i edukacji w kontekście możliwości poprawy jakościowej porządku prawnego i instytucjonalnego państwa. W ramach falsyfikacji stanowiącej istotną część dialektyki analizowane jest znaczenie sceptycznych argumentów w filozofii Rousseau, co ułatwia pełniejsze uchwycenie ukrytych założeń teoriopoznawczych.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analiza krytyczna polemicznych pism myśliciela z Genewy wzmacnia zasadność odczytania tej koncepcji jako pluralistycznej etyki, ugruntowanej społecznie. Pozwala to wyraźniej dostrzec związki pomiędzy argumentacją politologiczną, społeczną i psychologiczną. Zwornikiem tych trzech płaszczyzn argumentacji w filozofii Rousseau okazuje się pedagogika, będąca zarazem propedeutyką postaw obywatelskich.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Autor wskazuje na metafilozoficzne uzasadnienie interpretacji o otwartym, polemicznym charakterze, w odróżnieniu od jednostronnych odczytań, marginalizujących szeroki, polemiczny, niesformalizowany sposób argumentacji genewskiego filozofa. W artykule przyjęto założenie, że platońska aporetyka, połączona ze współczesną hermeneutyką, może stanowić efektywną metodę analizowania tekstów o złożonej i niejednoznacznej narracji zarówno w obszarze badań filozoficznych, jak i kulturoznawczych czy literackich.

Informacja publiczna jako specyficzne narzędzie dla obywatela do poznania prawdy o polityce

2025-12-31T01:55:45+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest przedstawienie instytucji dostępu do informacji publicznej w Polsce jako narzędzia kontroli umożliwiającego poznanie prawdy o polityce w wymiarze prawnym i praktycznym.

PROBLEM i METODY BADAWCZE: Podstawowym problemem badawczym jest ustalenie, czy dostęp do informacji publicznej może być narzędziem poznania prawdy w polityce i jakie bariery są stawiane wykonywaniu tego prawa. W celu rozwiązania przedstawionego problemu badawczego zastosowano analizę źródeł pierwotnych (akty prawne, orzecznictwo) oraz krytyczną analizę tekstu naukowego (opracowania naukowe).

PROCES WYWODU: W pierwszej części artykułu przedstawiono aksjologiczny i polityczny aspekt dostępu do informacji publicznej. Następnie określono obowiązujące w Polsce ramy prawne realizacji oddolnej kontroli władzy przez dostęp do informacji publicznej. W końcowej części artykułu poddano ocenie tendencję do ograniczania możliwości wykonywania tego prawa przez praktykę wyłączania pewnych danych ze zbioru danych stanowiących informację publiczną.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Dostęp do informacji publicznej w świetle stanowiska piśmiennictwa, aktualnego stanu prawnego oraz linii orzeczniczej sądów administracyjnych stanowi narzędzie pozyskania m.in. przez obywateli wiedzy potrzebnej do racjonalnego korzystania z innych praw politycznych. W działalności władz publicznych w Polsce można jednak zaobserwować tendencję do ograniczania jawności poprzez wyłączanie pewnych danych z pojęcia informacji publicznej, co uniemożliwia obywatelom poznanie prawdy o polityce. Wspomniane ograniczenie jawności dotyczy m.in. procesu legislacyjnego.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Procedura dostępu do informacji publicznej będzie dawała obywatelom realną możliwość korzystania z innych praw politycznych, jeśli zakres pojęcia informacji publicznej nie będzie zawężany.

Strategiczny poziom ładu publicznego – próba konceptualizacji

2025-12-31T01:55:45+00:00

Cel naukowy: Celem artykułu jest analityczne wyróżnienie specyficznego poziomu ładu publicznego, jakim jest poziom strategiczny.

Problem i metody badawcze: Autorzy analizują narracje dotyczące polskiej przestrzeni publicznej w trzech wybranych okresach historycznych. Wobec każdego z nich zgłaszają pytanie o racje, dla których jedne procesy były waloryzowane pozytywnie, a inne negatywnie. Eksplorują wymiar metanarracyjny, posiłkując się przykładami z historii oraz filozofii politycznej.

Proces wywodu: Wywód koncentruje się na podmiotowym aspekcie problemu, tj. ludzkich umysłach przyjmujących za własne aksjomaty, które należałoby raczej traktować jako zaledwie mody lub stereotypy. Podkreśla się łatwość, z jaką uczestnicy życia publicznego przyjmują postawę zależności i mimikry, zabiegając bardziej o status w ramach bieżących konfiguracji międzyludzkich oraz międzynarodowych niż o formowanie własnej tożsamości. Autorzy dowodzą potrzeby wyróżnienia poziomu analizy, który określają mianem strategicznego. Swój postulat konfrontują z funkcjonującymi współcześnie alternatywnymi formułami wyjaśniania ładu publicznego.

Wyniki analizy naukowej: Wyróżnienie trzeciego poziomu analizy życia publicznego, odrębnego od dychotomicznego podziału na rządzących i rządzonych, daje szansę na pełniejszą eksplorację i rozumienie procesów politycznych.

Wnioski, innowacje, rekomendacje: Dbałość o świadomość strategiczną w analizie politologicznej prowadzi do stawiania dalszych, fundamentalnych pytań o: racje dla przyjmowania aksjomatów w analizie politycznej, skutki politycznych wyborów instytucjonalnych i indywidualnych w zakresie statusu i przynależności, sprawczości i decyzyjności jako przeciwieństwa determinizmu, fatalizmu oraz tzw. imposybilizmu.

Przywództwo oparte na wartościach a wybrane modele zarządzania

2025-12-31T01:55:45+00:00

CEL NAUKOWY: Analiza przywództwa opartego na wartościach, widzianego przez pryzmat organizacji i polityki, a także próba uchwycenia jego funkcji w odniesieniu do innych modeli zarządzania.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problem badawczy w artykule dotyczy roli przywództwa opartego na wartościach (Value-Based Leadership, VBL) w kontekście funkcjonowania organizacji oraz sytuacji współczesnego świata, cechującego się zmiennością i turbulencjami. Autor zastanawia się, jak wartości mogą wpływać na sposób zarządzania organizacją i jej rozwój, a także na styl przywództwa. Ważnym zagadnieniem jest również pytanie o integrację wartości w zarządzaniu oraz możliwości ewolucyjnego przejścia od modeli technokratycznego zarządzania do przywództwa opartego na wartościach. W artykule zastosowano metodę analizy krytycznej oraz syntezy literatury naukowej, zaś w odniesieniu do własnej koncepcji różnych modeli zarządzania – metodę porównawczą. Autor odwołuje się także w niektórych miejscach do przykładów stanowiących ilustrację zagadnień teoretycznych.

PROCES WYWODU: W pierwszej kolejności wskazano na związek przywództwa i sfery aksjologicznej, by następnie przejść do charakterystyki przywództwa opartego na wartościach. Autor uczynił to poprzez nawiązanie do klasycznych metod zarządzania. W dalszej części omówione zostały funkcje analizowanego przywództwa i jego znaczenie we współczesnym świecie.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: W ramach artykułu określone zostały konstytutywne cechy przywództwa opartego na wartościach oraz jego różnice w odniesieniu do innych wybranych modeli zarządzania. Wykazano także wpływ VBL na koncepcję VUCA oraz BANI, co dotychczas nie było przedmiotem analiz naukowych.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Przywództwo oparte na wartościach może stać się jednym ze sposobów radzenia sobie z celami stojącymi zarówno przed współczesnymi organizacjami, jak i państwami. Analizowany model jest wyzwaniem dla osób sprawujących kierownicze funkcje – zakłada bowiem przede wszystkim wewnętrzną zmianę lidera, a nie otoczenia. Jego aplikacja przyczynia się do stabilizacji w organizacji oraz kształtowania pozytywnych relacji wewnętrznych. W świecie dwuznaczności i relatywizmu wartości odgrywają rolę swoistego kompasu w procesie decyzyjnym oraz bieżącym działaniu danej instytucji.

Dochody gospodarstw domowych jako przesłanka przyznawania gminnej pomocy mieszkaniowej – studium przypadku dużego miasta w Polsce

2025-12-31T01:55:46+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest opracowanie modelu ustalania progu dochodowego kwalifikującego gospodarstwa domowe do gminnej pomocy mieszkaniowej w polskich warunkach. W części badawczej przeprowadzono studium przypadku na przykładzie dużego miasta – Poznania. Struktura pracy obejmuje: istotę problemu mieszkaniowego, zagadnienie dostępności oraz model szacowania dochodów kwalifikujących do pomocy.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problem badawczy stanowi publiczna pomoc mieszkaniowa i warunki jej przyznawania. Zastosowano ustrukturyzowany przegląd literatury oraz jej krytyczną analizę. Model oparto na wskaźniku dostępności mieszkaniowej i badaniach budżetów gospodarstw domowych. Dane ilościowe pozyskano z opracowań GUS, NBP, NIK, Eurostatu, publikacji naukowych i komercyjnych raportów rynkowych.

PROCES WYWODU: Punkt wyjścia dla opracowania modelu stanowi diagnoza sytuacji mieszkaniowej i problemu mieszkaniowego w Polsce. Przedstawiono kluczowe wyzwanie leżące po stronie gmin – świadczenie pomocy mieszkaniowej, która winna opierać się na obiektywnych przesłankach. Za podstawowe kryterium wsparcia mieszkaniowego przyjęto poziom dochodów gospodarstw domowych. Rezultatem są dwa warianty ustalania progu dochodowego, które umożliwiają podjęcie decyzji o przyznaniu pomocy mieszkaniowej gospodarstwom.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Wariant 1 określa szacunkowy próg dochodowy gospodarstw (wg liczby osób) uprawniający do ubiegania się o lokal komunalny, przy wskaźniku dostępności ≥ 4,0 (niedostępność). Wariant 2 wyznacza próg dochodu umożliwiający zakup mieszkania na rynku, oparty na danych rynkowych i badaniach budżetów. Wyniki wskazują, że wsparcie powinno szczególnie dotyczyć gospodarstw 1-osobowych, 2-osobowych, 5-osobowych i większych, a także samotnych rodziców z dziećmi.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Kryterium dochodowe i wskaźnik dostępności stanowią obiektywne narzędzie oceny sytuacji ekonomicznej gospodarstw wymagających pomocy. W praktyce należy uwzględniać również inne, bardziej subiektywne czynniki. Przyjęto, że wsparcia wymagają gospodarstwa osiągające wskaźnik dostępności ≥ 4,0. Ostateczne wartości progowe powinny być jednak dostosowane do lokalnej polityki mieszkaniowej, sytuacji finansowej samorządu i dostępności zasobów mieszkaniowych. W każdym przypadku konieczne jest indywidualne podejście uwzględniające sytuację danego samorządu i przede wszystkim sytuację oraz potrzeby mieszkańców.

Polityka rodzinna i sprawiedliwość społeczna – problem odpowiedzialności za rozwój kapitału ludzkiego

2025-12-31T01:55:46+00:00

CEL NAUKOWY: Artykuł dotyczy polityki rodzinnej, stanowiącej element polityki społecznej, w kontekście sprawiedliwości społecznej. Celem pierwszym jest uzasadnienie ważności sprawiedliwości społecznej w kontekście polityki społecznej i rodzinnej, a drugim – ukazanie przydatności stosowania kategorii kapitału ludzkiego jako finalnego efektu polityki społecznej, na którą składają się polityka rodzinna i polityka socjalna.

PROBLEM i METODY BADAWCZE: Wobec dyskusji nt. zasadności i efektywności stosowania narzędzi polityki rodzinnej artykuł proponuje analizować politykę społeczną w ogóle, przez pryzmat kategorii sprawiedliwości społecznej. Zaangażowana zostaje także kategoria kapitału ludzkiego, pomagająca konkretyzować cel polityki społecznej. W artykule zreferowane i wykorzystane zostają powyższe kategorie filozoficzne i ekonomiczne wraz z koncepcjami „tragedii wspólnego pastwiska” i „efektu gapowicza”. Do analizy wykorzystano literaturę przedmiotu z obszaru polityki społecznej, filozofii, nauk ekonomicznych.

PROCES WYWODU: Zwrócenie uwagi na kategorię sprawiedliwości społecznej wydaje się o tyle istotne, że wprowadzane w ostatnich kilku latach w Polsce programy i narzędzia z zakresu polityki rodzinnej wywołują dyskusje i spory co do ich efektywności i zasadności. Jednocześnie główną oś przeciwstawnych ocen stanowi z jednej strony wymiar ich kosztów, a z drugiej – kwestia ich efektów. Jednocześnie brak w toczących się dyskusjach argumentów odwołujących się do perspektywy długoterminowej, która obejmowałaby także długofalowe efekty działań prorodzinnych, np. dla systemu emerytalnego. Z tego powodu artykuł przedstawia propozycję ukazania polityki rodzinnej w kontekście jej znaczenia dla tworzenia i rozwoju kapitału ludzkiego, który wg współczesnej ekonomii stanowi niezbędny i zasadniczy zasób dla rozwoju i wzrostu gospodarczego.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Przeprowadzone analizy pokazują, że (1) kategoria sprawiedliwości społecznej okazuje się niezbędna dla oceny zasadności i efektywności polityki rodzinnej (i społecznej), a (2) kategoria kapitału ludzkiego precyzuje jej cel.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Zaproponowana perspektywa kapitału ludzkiego jako celu polityki społecznej zasługuje na dalszą analizę. Kategoriami pomocnymi w analizowaniu sprawiedliwości i trafności wdrażanych rozwiązań są koncepcje „tragedii wspólnego pastwiska” i „efektu gapowicza”. Badaniu należy także poddawać przemiany kultury organizacyjnej, wywierające wpływ na działania i decyzje społeczno-gospodarcze.

Katastrofalne wydatki na ochronę zdrowia w Polsce na tle krajów europejskich – istota i skutki społeczno-ekonomiczne

2025-12-31T01:55:47+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest przedstawienie zjawiska katastrofalnych wydatków na ochronę zdrowia, które stanowią coraz poważniejsze wyzwanie społeczne, ekonomiczne, a także polityczne. Zjawisko to ma charakter wielowymiarowy – wynika z niedostatecznego finansowania systemu, ograniczonej dostępności świadczeń publicznych oraz czynników społeczno-behawioralnych. Przedstawiono skalę problemu w Polsce na tle innych krajów europejskich oraz międzynarodowych doświadczeń w zakresie identyfikacji przyczyn wzrostu prywatnych wydatków związanych z ochroną zdrowia.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: W opracowaniu zastosowano zintegrowane podejście badawcze, łączące analizę deskryptywną, komparatywną i opisową. Analiza deskryptywna pozwoliła na przedstawienie danych liczbowych dotyczących struktury i dynamiki prywatnych wydatków zdrowotnych w Polsce. Analiza komparatywna umożliwiła porównanie wyników z danymi z innych krajów europejskich, natomiast analiza opisowa pozwoliła zinterpretować zjawisko w kontekście jego społecznych i ekonomicznych konsekwencji.

PROCES WYWODU: Rozważania zaprezentowane w artykule koncentrują się na możliwościach wykorzystania międzynarodowych doświadczeń w zakresie polityki zdrowotnej oraz sposobach ograniczania skali prywatnych wydatków na ochronę zdrowia. Dokonano porównań skali wydatków prywatnych na ochronę zdrowia, które mogą prowadzić do katastrofalnych wydatków w budżetach gospodarstw domowych. Wnioski i rekomendacje opracowano metodą dedukcji, opierając się na dorobku teorii zdrowia publicznego, obowiązujących regulacjach prawnych oraz identyfikacji zachowań społecznych.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analiza wskazuje, że rosnące obciążenie gospodarstw domowych wydatkami zdrowotnymi prowadzi do niekorzystnego zjawiska wydatków katastrofalnych i pogłębiania nierówności społecznych, zwiększenia ryzyka ubóstwa oraz w konsekwencji dalszego ograniczenia dostępu do świadczeń zdrowotnych. Problem ten ma wymiar nie tylko ekonomiczny, ale także społeczny i zdrowotny.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Katastrofalne wydatki na ochronę zdrowia w Polsce stają się istotnym kryterium oceny skuteczności polityki zdrowotnej. Wnioski z analizy sugerują potrzebę wdrożenia rozwiązań opartych na doświadczeniach międzynarodowych. Kluczowe jest jednak nie tylko zwiększanie nakładów finansowych, lecz przede wszystkim poprawa efektywności wykorzystania dostępnych środków oraz wzmocnienie mechanizmów ochrony finansowej gospodarstw domowych.

Ekologizm i multilateralizm jako koncepcja budowy potęgi politycznej Francji w polityce Emmanuela Macrona

2025-12-31T01:55:47+00:00

CEL NAUKOWY: Prezentacja i ocena efektywności koncepcji budowy mocarstwowej pozycji Francji przy wykorzystaniu elementów polityki morskiej oraz koncepcji L’économie bleue.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Zasadniczy problem badawczy to ocena, czy możliwe jest zastosowanie przez państwo o aspiracjach mocarstwowych koncepcji zrównoważonego rozwoju zamiast wiązania polityczno-gospodarczego pozwalającego budować pozycję polityczną w regionach ulokowania interesów narodowych. Do tej oceny zastosowano metody: porównawczą, analiz systemowej, prawnej i dokumentów, co pozwoliło na określenie celów strategicznych i operacyjnych oraz ocenę możliwości ich osiągania, a także studium przypadku, pozwalające na ocenę poszczególnych polityk regionalnych.

PROCES WYWODU: W pierwszej części przedstawiono istotę i specyfikę francuskiej strategii morskiej i koncepcji zrównoważonego rozwoju, co umożliwiło prezentację implementacji tych koncepcji w strategiach oddziaływania regionalnego w zlewiskach trzech oceanów. W dalszej części ukazano zakres prowadzonej w latach 2019–2025 polityki budowy pozycji regionalnego lidera oraz określono jej ograniczenia. Pozwoliło to na przedstawienie konkluzji, iż sama atrakcyjność przedstawianej oferty rozwojowej umożliwia uzyskanie naturalnego lidera w wybranych subregionach globu, ale nie jest to równoznaczne z uzyskaniem statusu mocarstwa regionalnego.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Koncepcja L’économie bleue jako instrumentarium oddziaływania politycznego Francji pozwoliła na budowę subregionalnych kompleksów politycznych zainteresowanych wspólnym kreowaniem procesów zrównoważonego rozwoju. Nie pozwoliła natomiast na usankcjonowanie pozycji Francji jako istotnego gracza politycznego w wymiarze regionalnym. Jego osiągnięcie wymaga posiadania potencjału gospodarczo-politycznego uzupełnianego przez tzw. atrakcyjność polityczną, a nie stosowanie wyłącznie tego ostatniego instrumentu oddziaływania politycznego.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Budowa regionalnych kompleksów politycznych zakładających koordynację działań pozwalających na niwelowanie wyzwań społeczno-ekonomicznych, umożliwiło Francji uzyskanie roli naturalnego lidera w wybranych subregionach globu. Nie jest to jednak tożsame z usankcjonowaniem pozycji istotnego gracza politycznego w wymiarze regionalnym, co wymaga zastosowania odmiennego instrumentarium oddziaływania politycznego oraz posiadania adekwatnego instrumentarium gospodarczego. Pomimo negatywnych ocen wskazać należy na potencjał koncepcji L’économie bleue jako instrumentu prorozwojowego w wymiarze subregionalnym.

Od profesora do dyktatora. Dekompozycja tunezyjskiego systemu politycznego w okresie rządów Kaisa Saieda

2025-12-31T01:55:48+00:00

CEL NAUKOWY: Celem niniejszego artykułu jest ukazanie działań prezydenta Kaisa Saieda oraz ich wpływu na system polityczny Tunezji. Prowadone rozważania mają charakter interdyscyplinarny. Podejście politologiczne wzbogacono analizą behawioralną.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Wyraża się on w pytaniu: „Czy prezydent K. Saied wpłynął na dekompozycję systemu politycznego Republiki Tunezyjskiej?”. Hipoteza badawcza: „Działania polityczne K. Saieda stały się bezpośrednią przyczyną zatrzymania procesu demokratyzacji w Tunezji”. Metody analizy treści oraz instytucjonalno-prawna, połączone z krytycznym przeglądem literatury, pozwoliły uzyskać kompleksowe spojrzenie na zjawisko odejścia od demokracji przez Tunezję. Zrodziły wątpliwość, czy społeczeństwo tunezyjskie jest gotowe do trwałej zmiany ustrojowej.

PROCES WYWODU: Na wstępie staram się wyjaśnić, dlaczego obrany temat jest istotny i aktualny. Kolejny etap to przedstawienie politycznego tła – w jaki sposób K. Saied doszedł do władzy i jak wyglądała tunezyjska scena polityczna. Dalszy wywód dotyczy konkretnych działań prezydenta, w szczególności nadużyć, za sprawą których zmonopolizował władzę. Niniejszy tekst kończą wnioski z elementem prognostycznym.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Prezydent K. Saied odwrócił trend demokratyzacji państwa, dokonując petryfikacji systemu politycznego Tunezji. Pierwotnie przedstawiał się jako polityk niezależny, przywiązany do tradycji i demokracji. Tunezja powróciła na ścieżkę autorytaryzmu, choć była jedynym państwem w obszarze MENA, które osiągnęło etap demokracji skonsolidowanej. Praca ukazuje, że ustrój państwa nie jest rzeczywistością stałą.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Brak porozumienia na najwyższych szczeblach władz może stać się asumptem do ruchów radykalnych. Artykuł przedstawia ewolucję polityki prezydenta, jak dotąd nieukazaną w sposób ustrukturyzowany. Zaleca się, aby podczas analizowania problemu zwrócić uwagę na kontekst społeczny – poziom partycypacji obywatelskiej, mierniki społecznego zadowolenia, jak również aspekty ekonomiczne.

Przełomowy charakter koncepcji narodu polskiego w myśli Tadeusza Kościuszki

2025-12-31T01:55:48+00:00

CEL NAUKOWY: Celem analizy jest ukazanie przełomowego charakteru koncepcji narodu polskiego w ujęciu Tadeusza Kościuszki, czemu służyć będzie wyodrębnienie jej trzech aspektów.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Wychodząc poza wnioski A. Walickiego co do egalitarnego charakteru narodu, pokażemy, że koncepcja Kościuszki ujawniała – co nie będzie sprzeczne z ustaleniami A. Grześkowiak-Krwawicz – mobilizacyjno-powinnościowe aspekty polskości. Analizowanych cech myślenia politycznego Kościuszki poszukuję w jego odezwach i rozkazach, korespondencji i innych pismach (także jemu przypisywanych), głównie z czasów powstania kościuszkowskiego.

PROCES WYWODU: Po opisaniu egalitarnej i inkluzywnej koncepcji narodu polskiego analizie poddane zostają wiążące się z republikanizmem Kościuszki aspekty geopolityczne i misyjne. Ostatnia część wywodu ukazuje dalsze właściwości tej koncepcji: znajduję je w swoistej sakralizacji kategorii narodu polskiego.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Przegląd stanowisk Kościuszki, pełnych odniesień do poczucia misji, obowiązku i poświęcenia, ujawnia potencjalne możliwości zastosowania zawężających – pomimo założeń egalitarystycznych – kryteriów przynależności narodowej.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Zasugerujemy m.in., że podobne powiązanie dwóch logik: egalitarnej i republikańskiej (w silnym sensie), mogło mimo wszystko prowadzić do bardzo doniosłego paradoksu inkluzywizmu-ekskluzywizmu.

Socjalizmu model niegdysiejszy. Antropologia polityczna polskiej lewicy w myśli Jana Strzeleckiego i Jacka Kuronia z perspektywy XXI w.

2025-12-31T01:55:49+00:00

CEL NAUKOWY: Tekst podejmuje problem zapoznania przez współczesną polską lewicę jej unikalnych XX-wiecznych źródeł ideowych jako jednego z hipotetycznych źródeł jej politycznej słabości.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problemem badawczym tekstu jest ideowy fenomen polskiej lewicy rewizjonistycznej drugiej połowy XX w. Analizie poddane zostają wybrane koncepcje polityczne i społeczne Jacka Kuronia i Jana Strzeleckiego. W analizie zastosowano teoretyczną perspektywę antropologii politycznej.

PROCES WYWODU: Odnośnie do myśli Jacka Kuronia analizie poddana zostaje jego koncepcja samoorganizacji społecznej z jej wymiarem krytycznym wobec realnego socjalizmu, ale też wobec niektórych mechanizmów masowej demokracji. W przypadku myśli Jana Strzeleckiego analiza koncentruje się na próbie rekonstrukcji jego etyki politycznej.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Przeprowadzona analiza odsłania nie tylko humanistyczny, ale także personalistyczny wymiar myśli społecznej Kuronia i Strzeleckiego. Jego przejawy to: akcentowanie godności człowieka jako podmiotu procesu społecznego, dystans i nieufność wobec mechanizmów świata polityki czy propozycja swego rodzaju świeckiej transcendencji, otwartej także na doświadczenie metafizyczne.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: XX-wieczna polska myśl polityczna pozostaje ważnym, zapomnianym i niewykorzystanym rezerwuarem współczesnej polskiej polityki. Jedną z przyczyn może być dysfunkcjonalny kształt współczesnego polskiego konfliktu politycznego.

Trzy mity polityczne Austro-Węgier

2025-12-31T01:55:49+00:00

CEL NAUKOWY: Celem poniższego artykułu jest zidentyfikowanie i wyodrębnienie podstawowych i najważniejszych odmian mitu politycznego dawnej monarchii Habsburgów. Problemem badawczym podjętym w artykule jest mit polityczny Austro-Węgier i jego wewnętrzne zróżnicowanie.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problemem badawczym podjętym w poniższym artykule jest mit polityczny Austro-Węgier i jego wewnętrzne zróżnicowanie. Autor posługuje się metodą konstrukcji typów jako najczęściej powtarzających się odmian mitu.

PROCES WYWODU: Autor porównuje ze sobą idee najbardziej znanych głosicieli poszczególnych odmian wspomnianego mitu.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: W wyniku przeprowadzonego wywodu autor identyfikuje trzy podstawowe typy mitu politycznego Austro-Węgier: typ romantyczny (lub nostalgiczny), typ apologetyczny i typ palingenetyczny (lub odrodzeniowy).

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Ta wstępna typologia mitów politycznych Austro-Węgier jest innowacją nieobecną dotąd w literaturze przedmiotu. Autor rekomenduje poddanie dyskusji proponowanej typologii w celu sformułowania lepszych lub alternatywnych typologii.

Prawnonaturalny decyzjonizm? O problematycznym statusie stanu wyjątkowego w filozofii politycznej Leo Straussa

2025-12-31T01:55:49+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest gruntowne przeanalizowanie tych ustępów Prawa naturalnego w świetle historii, w których Leo Strauss poddaje interpretacji poglądy Arystotelesa na temat stanu wyjątkowego, i wykazanie, że choć Strauss umieszcza swoją interpretację w kontekście prawnonaturalizmu, to ma ona charakter wybitnie decyzjonistyczny, odległy od klasycznego racjonalizmu politycznego, za to zaskakująco bliski teologii politycznej Carla Schmitta.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Artykuł jest krytyczną analizą tekstu o charakterze filozoficznym. Jego główna teza zakłada, że choć Strauss w odniesieniu do „problemu teologiczno-politycznego” pozycjonował siebie jednoznacznie po stronie filozoficznego racjonalizmu, to jego poglądy na temat stanu wyjątkowego wskazują, że ukradkiem przemycał on do swojego pisarstwa dyskurs teologii politycznej.

PROCES WYWODU: Pierwsza część artykułu służy rekonstrukcji poglądów Straussa na temat istoty klasycznego prawa naturalnego i usytuowaniu w tym kontekście jego wykładni filozofii politycznej Arystotelesa. Druga część jest analizą interpretacji, jakiej Strauss poddaje zagadnienie stanu wyjątkowego w myśli Arystotelesa, a która wyraźnie podważa jego wcześniejsze twierdzenia dotyczące tradycji prawnonaturalnej. Trzecia i ostatnia część artykułu służy natomiast rozważeniu, czy w świetle decyzjonistycznej wykładni stanu wyjątkowego proponowanej przez Straussa zasadne jest mówienie o jego „teologii politycznej” oraz jakie ryzyko wiąże się z interpretacją klasycznego prawa naturalnego przez pryzmat nowoczesnego decyzjonizmu politycznego.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Przeprowadzona analiza ukazuje istotną sprzeczność między twierdzeniami Straussa na temat istoty klasycznego prawa naturalnego a jego interpretacją poglądów Arystotelesa na aplikowalność norm prawa naturalnego w stanach wyższej konieczności. Wyniki analizy pozwalają zakwestionować rzekomo jednoznacznie negatywny stosunek Straussa wobec nowoczesnego decyzjonizmu politycznego i uprawomocniają tezę o obecności śladów dyskursu teologiczno-politycznego w jego filozofii.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Poglądy Straussa na temat stanu wyjątkowego problematyzują jego utrwalony wizerunek klasycznego politycznego racjonalisty niechętnego nowoczesnemu pojmowaniu polityczności. Równocześnie pokazują one, że ewentualnych powinowactw Straussa ze Schmittem należy upatrywać nie tylko w ich krytyce liberalizmu, lecz także w wykorzystaniu decyzjonistycznej idiomatyki.

Od „szturchnięcia” do systemu. Warunki skuteczności podejścia behawioralnego w politykach

2025-12-31T01:55:50+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest identyfikacja instytucjonalnych i organizacyjnych warunków, które zwiększają skuteczność interwencji behawioralnych w administracji publicznej, oraz ukazanie sposobów trwałego włączania wiedzy o ograniczonej racjonalności człowieka w proces projektowania i wdrażania polityk publicznych od pojedynczych „szturchnięć” po rozwiązania systemowe.

PROBLEM i METODY BADAWCZE: Problem badawczy dotyczy tego, dlaczego obiecujące interwencje behawioralne (BI) często nie prowadzą do trwałej zmiany praktyki decyzyjnej instytucji oraz jakie cechy organizacyjne sprzyjają ich skuteczności. Zastosowano jakościową analizę literatury z zakresu ekonomii behawioralnej i polityki publicznej, analizę ram instytucjonalnych PRECIS i LOGIC oraz wyników badań empirycznych nad wykorzystaniem BI w administracjach publicznych.

PROCES WYWODU: Wywód rozpoczyna przegląd klasycznych i behawioralnych ujęć racjonalności oraz roli heurystyk i błędów poznawczych w zachowaniach obywateli i urzędników. Następnie przedstawiono wybrane interwencje behawioralne i przejście od poziomu pojedynczych „szturchnięć” do podejścia systemowego. Kolejna część analizuje warunki skuteczności na poziomie organizacyjnym i instytucjonalnym, odwołując się do ram PRECIS i LOGIC oraz badań nad barierami wdrażania BI.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analiza pokazuje, że skuteczność interwencji behawioralnych zależy nie tylko od ich projektu, lecz przede wszystkim od osadzenia w strukturach, procedurach i kulturze decyzyjnej administracji. Ramy PRECIS i LOGIC pozwalają uchwycić kluczowe wymiary gotowości instytucjonalnej: przywództwo, cele, ład organizacyjny, integrację z cyklem polityki oraz zdolności analityczne. Badania wskazują na bariery takie jak brak tradycji decydowania na podstawie dowodów, niedobór zasobów, niechęć do eksperymentowania, obawy polityczne oraz dominacja kultury prawnej nad analityczną.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Artykuł uwidacznia, że podejście behawioralne może stać się trwałym elementem polityk publicznych tylko wtedy, gdy towarzyszy mu równoległa zmiana instytucjonalna. Innowacyjność pracy polega na połączeniu dyskusji o racjonalności i heurystykach z ramami oceny zdolności instytucji do stosowania BI oraz katalogiem barier wdrożeniowych.

Interwencje behawioralne w polityce podatkowej jako skuteczna polityka oparta na dowodach

2025-12-31T01:55:51+00:00

CEL NAUKOWY: Artykuł, posługując się przykładem interwencji na rzecz lepszego wypełniania zobowiązań podatkowych przez podatników (tax compliance), stanowi analizę, jak polityki inspirowane badaniami behawioralnymi wpisują się w aspiracyjny ideał polityki opartej na dowodach i jak udaje się im przezwyciężyć zasadnicze ograniczenia wpisane w istotę tego ideału.

PROBLEM i METODY BADAWCZE: Realne możliwości stosowania polityk opartych na dowodach cechują się występowaniem ograniczeń, ale właśnie polityki inspirowane behawioralnie są tą ich wersją, która z powodzeniem może być wprowadzana w życie, nie wywołując większych kontrowersji i osiągając założone cele.

PROCES WYWODU: Artykuł najpierw rekonstruuje, w jaki sposób polityki oparte na dowodach zostały utożsamione z dobrymi politykami publicznymi i dlaczego nie mogły spełnić obietnicy bardziej racjonalnej polityki, która za nimi stała. Przyczyną był tu fakt, iż proces polityczny mierzy się nie tylko ze zjawiskiem niepewności, któremu czasem mogą zaradzić lepsze dane, dowody dostarczone przez naukowców. Przede wszystkim jest on procesem podejmowania decyzji w sytuacji wieloznaczności, istnienia wielu konkurencyjnych sposobów rozumienia danego problemu. Polityki oparte na dowodach najczęściej ignorują ten drugi problem, a jego rezultatem jest spór nieusuwalny z procesu tworzenia polityki. Druga część artykułu przedstawia zastosowanie inspiracji behawioralnych w interwencjach na rzecz lepszego wypełniania zobowiązań podatkowych przez podatników. Wreszcie część trzecia analizuje, w jaki sposób działania z zakresu polityki podatkowej oparte na badaniach behawioralnych realizują ideał polityki opartej na dowodach, jak również przedstawia wyjaśnienia ich sukcesu.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Interwencje behawioralne są skuteczne w osiąganiu zaplanowanych celów, gdyż podnoszą gotowość płacenia podatków. Rekomendacje naukowców są relatywnie chętnie wdrażane przez decydentów z administracji podatkowej, a zatem interwencje behawioralne w polityce podatkowej stanowią tę formę polityk publicznych opartych na dowodach, która skutecznie zasypuje przepaść zazwyczaj dzielącą naukowe dowody i rzeczywiście wdrażaną politykę publiczną.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Polityka oparta na dowodach okazuje się skuteczna tam, gdzie decydentom i naukowcom udaje się wspólnie minimalizować potencjał konfliktu i złożoność w procesie politycznym.

Prezydencjalizacja polskiego reżimu politycznego sensu stricto – przejawy i konsekwencje

2025-12-31T01:55:51+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest identyfikacja przejawów prezydencjalizacji polskiego reżimu politycznego sensu stricto oraz wskazanie potencjalnych tego konsekwencji.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Zasadniczy problem badawczy sformułowano wokół pytania, czy zapowiedziany i realizowany w pierwszych tygodniach prezydentury styl sprawowania urzędu przez K. Nawrockiego stanowi przejaw tendencji w zakresie prezydencjalizacji reżimu politycznego sensu stricto. W pierwszej części tekstu sięgnięto po analizę systemową średniego rzędu wpisującą się w założenia neoinstytucjonalizmu. W drugiej w ramach ujęcia prewidystycznego wykorzystano metodę heurystyczną w wersji scenariuszowej.

PROCES WYWODU: Uwarunkowania procesu personalizacji zidentyfikowano wokół trzech elementów: 1) zmiany modelu komunikacji społecznej, co w czasie kampanii wyborczych ujawnia się w coraz wyraźniejszych tendencjach osobowocentrycznych, 2) budowania przez prezydenta bezpośrednich relacji z obywatelami (z pominięciem partii politycznych), co wyraża wzrastającą jego autonomię względem otoczenia, a także 3) podejmowania działań zmierzających do premieralizacji sprawowanego przezeń urzędu.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Autor potwierdził występowanie przejawów prezydencjalizacji, aczkolwiek nie dają one sposobności do formułowania wniosku o tym, że proces ten jest w zaawansowanej fazie i charakteryzuje się trwałością.

WNIOSKI, INNOWACJE I REKOMENDACJE: O ile potwierdzono coraz bardziej osobowocentryczny charakter kampanii poprzedzającej elekcję prezydencką, o tyle sukces wyborczy nadal uzależniony jest od wsparcia ze strony relewantnego ugrupowania politycznego. Niemniej zmiana modelu komunikacji sprzyja zwiększeniu autonomii prezydenta wobec partii politycznych, choć póki co nie dotyczy to jego relacji ze sprzyjającym mu środowiskiem politycznym, a tylko tymi, których identyfikuje jako swoich przeciwników. Dodatkowo, pierwszych kilka tygodni kadencji Karola Nawrockiego może być zapowiedzią postępujących procesów premieralizacji urzędu prezydenta. Mimo zidentyfikowania przejawów prezydencjalizacji polskiego reżimu politycznego sensu stricto, na podstawie analizy specyfiki rywalizacji politycznej nie sposób uznać, że proces ten zostanie usankcjonowany na poziomie konstytucyjnym.

Mega-Events as Instruments of Soft Power and Public Diplomacy: A Transformational Leadership Perspective on Polish Case Studies

2026-01-02T16:09:15+00:00

Streszczenie:

Organizacja megawydarzeń – od międzynarodowych mistrzostw sportowych po międzynarodowe imprezy kulturalne – ewoluowała z wyzwania o charakterze czysto logistycznym w kluczowy instrument sztuki rządzenia (statecraft), dyplomacji publicznej oraz projekcji siły w wymiarze soft power. Dla aspirujących mocarstw średnich (państwa średniej rangi/middle powers), takich jak Polska, rola gospodarza tego typu wydarzeń służy jako strategiczny mechanizm demonstrowania dojrzałości społeczno-ekonomicznej oraz innowacyjności na arenie międzynarodowej. Podczas gdy istniejąca literatura z zakresu stosunków międzynarodowych (SM) koncentruje się często na makropolitycznych rezultatach lub finansowych implikacjach takich przedsięwzięć, wciąż odnotowuje się niedostatek badań dotyczących mikrofundamentów tego zjawiska: sprawstwa (agency) samych liderów. Niniejszy artykuł wypełnia lukę pomiędzy naukami o zarządzaniu a politologią, dokonując oceny potencjału organizacyjnego liderów odpowiedzialnych za główne europejskie i światowe wydarzenia zorganizowane w Polsce w latach 2016–2024. Badanie, osadzone w ramach teoretycznych przywództwa transformacyjnego, teorii soft power oraz zasad CSR i ESG w zarządzaniu publicznym, wykorzystuje podejście oparte na metodach mieszanych, obejmujące badanie ankietowe całej populacji docelowej (n=20) oraz wywiady pogłębione. Wyniki ujawniają specyficzny „paradoks dyplomatyczny” w zakresie potencjału przywódczego. Podczas gdy liderzy wykazują wyjątkowe zdolności adaptacyjne (92,19%) i odporność, skutecznie nawigując w złożonej „realpolitik” ograniczeń instytucjonalnych, wykazują oni względny deficyt w zakresie wewnętrznej komunikacji relacyjnej (75,67%). W artykule postawiono tezę, że aby w pełni wykorzystać megawydarzenia jako narzędzia polityki zagranicznej i spójności społecznej, przywództwo musi wykroczyć poza technokratyczną efektywność i przyjąć rolę „opiekuna”, integrując nadrzędne cele stosunków międzynarodowych z wartościami zorientowanymi na człowieka w bezpośrednim otoczeniu organizacyjnym.

Słowa kluczowe: megawydarzenia; soft power; dyplomacja publiczna; przywództwo transformacyjne; stosunki międzynarodowe; socjologia polityki; Polska.

Polskie suwerenne zdolności do odstraszania nuklearnego w świetle wybranych realistycznych teorii stosunków międzynarodowych

2025-12-31T01:55:52+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest uzasadnienie tezy, że w Polsce powinna odbyć się pogłębiona dyskusja strategiczna na temat tego, czy potrzebuje ona uzyskać suwerenne zdolności do odstraszania nuklearnego.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Zastosowano metodę analityczno-dedukcyjną służącą ustaleniu uogólnień zawartych w interpretowanych realistycznych teoriach i wyciągnięciu z nich wniosków oraz konstruktywistyczną polegającą na przedstawieniu scenariuszy stanowiących ramy sfery możliwości, w których polskie zdolności do odstraszania nuklearnego stają się przedmiotem namysłu strategicznego.

PROCES WYWODU: Właściwą część wywodu rozpoczyna rekonstrukcja typu idealnego systemu liberum veto M. Kaplana wskazująca na zagrożenia płynące z proliferacji broni atomowej. Następnie autor przechodzi do analizy tezy o nuklearnym pokoju K. Waltza wskazującej na sposób, w jaki proliferacja wpływa na większą pokojowość systemu polityki międzynarodowej. Dokonuje także przedstawienia entropicznego ujęcia zaproponowanego przez R. Schwellera i omówienia jego konsekwencji w kontekście proliferacji broni atomowej.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Rekonstrukcja omawianych teorii naniesiona na scenariusze rozwoju przyszłości w zakresie otoczenia bezpieczeństwa Polski pozwala na ukazanie doniosłości wprowadzenia do bieżącego dyskursu strategicznego o bezpieczeństwie narodowym zagadnień dotyczących odstraszania nuklearnego.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: W sytuacji, gdy otoczenie bezpieczeństwa Polski nadal cechowałoby się gwarancjami bezpieczeństwa zapewnianymi przez USA, broń atomowa nie byłaby Polsce potrzebna. W scenariuszu, w którym gwarancje te są wycofane, uzyskanie tych zdolności jest istotną gwarancją przetrwania Polski. W każdym przypadku jednak dojrzałość strategiczna wymaga pogłębionej dyskusji nad tą kwestią wśród środowisk akademickich, eksperckich i kształtujących politykę państwa.

The Evolution of Media Narratives on Ukrainian Refugees in Poland (2022–2024): from Solidarity to Tension and Shifting Public Trust

2025-12-31T01:55:53+00:00

RESEARCH OBJECTIVE: This article examines how Polish media narrate issues related to Ukrainian refugees and how these narratives evolve over time alongside political, social, and economic developments. Our analysis covers the first two years of the Russia-Ukraine conflict, from February 2022 to February 2024.

THE RESEARCH PROBLEM AND METHODS: Our research utilizes qualitative content analysis to identify dominant frames, themes, and discursive strategies used by the newspapers, focusing on two of Poland’s most influential newspapers: Gazeta Wyborcza and Rzeczpospolita. The article outlines changes in the media narratives and situates them within changing contextual conditions, without assessing audience reception or public perception.

THE PROCESS OF ARGUMENTATION: The argument proceeds in three steps: (1) it situates media discourse within the broader theoretical framework of trust, migration, and media framing, outlining how symbolic narratives are constructed during humanitarian crises; (2) it compares the coverage of both newspapers, mapping the transformation of refugee-related narratives across political and economic contexts; and (3) it examines how shifts in media framing correspond with broader societal and political developments observed during the same period, without drawing conclusions about their mutual influence.

RESEARCH RESULTS: Initially, both outlets framed the refugee influx through humanitarian solidarity, highlighting shared history and moral responsibility. Over time, however, narratives began to emphasize challenges related to welfare strain, labor competition, and social cohesion. This change intensified during politically sensitive moments—such as the 2023 grain crisis—when public debate focused on national resources and solidarity fatigue. These developments signaled a shift toward more ambivalent or issue-focused portrayals of refugees and unfolded alongside broader societal tensions of the period.

CONCLUSIONS, INNOVATIONS, AND RECOMMENDATIONS: The study shows that media outlets function not merely as transmitters of facts but as co-creators of social trust and collective meaning. By revealing the mechanisms through which trust is built and destabilized, the article contributes to understanding the politicization of humanitarian crises and offers insights for more balanced media communication.

Instrumenty terytorializacji polityki rozwoju – pierwsze doświadczenia ZIT i IIT

2025-12-31T01:55:53+00:00

CEL NAUKOWY: Próba oceny, czy wdrażane w Polsce Zintegrowane Inwestycje Terytorialne (ZIT) i Inne Inwestycje Terytorialne (IIT) realizują założenia terytorializacji polityki rozwoju.

PROBLEM i METODY BADAWCZE: Główna hipoteza zakłada, że terytorializacja w Polsce została ograniczona do unijnej polityki spójności, co utrudnia wykorzystanie jej potencjału. Badanie oparto na obserwacji uczestniczącej autora, analizie dokumentów strategicznych i operacyjnych oraz badaniu ankietowym przeprowadzonym wśród samorządowców i doradców projektu Centrum Wsparcia Doradczego (CWD).

PROCES WYWODU: Artykuł przedstawia teoretyczne i praktyczne ujęcia terytorializacji, definiując jej wyróżniki. Następnie analizuje narzędzia ZIT i IIT w Polsce w kontekście tych wyróżników, porównując założenia z wynikami obserwacji, opiniami ankietowymi i ustaleniami z przeglądu dokumentów.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Wdrażane w Polsce ZIT/IIT posiadają kluczowe wyróżniki przypisywane narzędziom terytorializacji polityki rozwoju. W części wyników nastąpiły znaczące rozbieżności pomiędzy ocenami ankietowanych a przeglądem dokumentów, wynikające ze specyfiki projektu CWD. Analiza dowiodła, że kluczową motywacją samorządów do angażowania się w ZIT/IIT jest dostęp do finansowania unijnego (ponad 90% wskazań). Dodatkowo jako bariery ankietowani podkreślali istotne braki w potencjale ludzkim i instytucjonalnym swoich samorządów.

WNIOSKI, INNOWACJE I REKOMENDACJE: Terytorializacja polityki rozwoju w Polsce jest wdrażana głównie poprzez programy unijne, a ZIT/IIT, w założeniach bazujące na oddolności, są często warunkowane odgórnymi ograniczeniami. Mimo to, narzędzia terytorializacji należy ocenić pozytywnie, dzięki ich wpływowi na budowanie kompetencji i promowanie współpracy samorządów na rzecz rozwoju oraz ochrony środowiska.

Digital Transformation in Logistics: Adoption of Intelligent Technologies and Determinants in Supply Chain Enterprises

2025-12-31T01:55:54+00:00

RESEARCH OBJECTIVE: The aim of the study was to comprehensively assess the level of adaptation of modern logistics technologies and evaluate the significance of key digitalization, market, and process trends, as well as to identify the determinants influencing their implementation in companies of various sizes and business profiles, operating in domestic and international supply chains.

THE RESEARCH PROBLEM AND METHODS: The research problem concerned the identification of digital technologies and trends that exert a dominant influence on the logistics transformation of enterprises, as well as the examination of how their significance varies across different organizational characteristics. A quantitative survey (N = 121) was administered, comprising 18 items, 11 of which were evaluated using a Likert scale. The collected data were subjected to descriptive statistical procedures and ranking analysis. The research employed methodologies characteristic of management and quality sciences, as well as political science and administration, which allowed for a multifaceted view of digital transformation processes.

THE PROCESS OF ARGUMENTATION: The argumentation was grounded in comparing the level of logistics technology adaptation with the perception of market and operational trends. The literature on the heterogeneous pace of digital transformation was incorporated and confronted with empirical results, which revealed relationships among analytical, process-oriented, and robotic solutions.

RESEARCH RESULTS: The results indicated that the highest level of adaptation is associated with cloud technologies and Big Data analytics, whereas robotization and blockchain remain at an early stage of implementation. The most influential determinants of development include shifts in consumer behavior, pressure to enhance efficiency, and the necessity to design new processes.

CONCLUSIONS, INNOVATIONS, AND RECOMMENDATIONS: It was found that digital transformation is driven mainly by demand-related and process-oriented factors, while its effectiveness depends on data integration, technological competence development, and efficient acquisition of financial resources. Priority is recommended for investments in analytical technologies and digital competencies, with a cautious approach to robotic and blockchain solutions due to persistent implementation barriers.

Polityki publiczne oparte na dowodach naukowych – przypadek covid-19 w Hongkongu

2025-12-31T01:55:54+00:00

CEL NAUKOWY: Określenie, w jakich szczególnych warunkach doszło w Hongkongu w 2020 r. do praktycznej realizacji zasad modelu polityki opartej na dowodach (EBP).

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Ukazanie, w toku analizy polityk publicznych, czy naukowy punkt widzenia rzeczywiście przeważył w pierwszych miesiącach pandemii w Hongkongu nad perspektywą polityczną oraz czy oznaczało to trwałą zmianę systemową. W studium przypadku Hongkongu badanie wykorzystuje (odnośnie analizy treści źródłowych) podejście zarówno ilościowe jak i jakościowe oraz obserwację uczestniczącą.

PROCES WYWODU: Koncepcje EBP poruszone w pierwszej części tekstu obejmują cztery perspektywy kształtowania polityk publicznych – w tym naukową i polityczną. Artykuł przedstawia następnie kwestię epidemii SARS z 2003 r. i wykazuje związek między nią a gotowością instytucjonalną i zaufaniem do wiedzy naukowej w Hongkongu w okresie covid-19. Kolejnym elementem artykułu jest studium przypadku zarządzania kryzysem pandemicznych w Hongkongu w pierwszych jego miesiącach: wykazano widoczność ekspertów naukowych i aktorów rządowych i ich wpływ na polityki publiczne.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Artykuł wykazuje, że w Hongkongu w początkowym okresie pandemii covid-19, istotnie miała miejsce dominacja naukowego punktu widzenia w procesie formułowania i komunikacji polityk publicznych. Dominacja ta miała jednak charakter ograniczony w czasie.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Chociaż perspektywa naukowa była widoczna w Hongkongu w kontekście formułowania i rozpowszechniania polityk publicznych i miała ona duży wpływ w pierwszych tygodniach pandemii, powrót kontroli politycznej nad narracjami w zakresie polityk publicznych, który nastąpił w połowie 2020 r., sygnalizuje jednak, że epizod ten nie był w Hongkongu zmianą o charakterze systemowym, ale uwypuklił warunki, w których zbliżony do ideału proces EBP może w przyszłości ponownie pojawić się w praktyce.

Obraz władzy i społeczeństwa na przykładzie wybranych tekstów satyrycznych i kabaretowych lat 1960–1980. Próba charakterystyki dyskursu i relacji między władzą a społeczeństwem

2025-12-31T01:55:55+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest pokazanie obrazu władzy i społeczeństwa obecnego w tekstach satyrycznych omawianego okresu i udzielenie odpowiedzi na pytanie, jak determinował on ich wzajemne relacje.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: W artykule postawiono poniższe problemy badawcze: Jak prezentował się obraz władzy i społeczeństwa w tekstach satyrycznych omawianego okresu? Czy wpływał on na ich wzajemne relacje? Jeżeli tak, to w jaki sposób i jakie mogło mieć to przełożenie na życie polityczno-społeczne ówczesnej Polski? Założywszy, że społeczeństwo ustami satyryków prowadziło dyskurs o władzy i z władzą, a analiza powtarzających się w tekstach metafor i symboli oraz ich treści i dynamiki pozwala ustalić obraz władzy i społeczeństwa i ich wzajemną relację, autor w celu ich przybliżenia posługuje się analizą treści, analizą dyskursu, zwłaszcza w wydaniu socjologicznym, oraz analizą literatury.

PROCES WYWODU: Punktem wyjścia jest uznanie integrującego potencjału śmiechu oraz zastosowania analizy dyskursu do odkrycia znaczeń przypisywanych władzy i społeczeństwu i ich dynamiki w wybranych tekstach satyrycznych omawianego okresu. Autor starał się je ukazać na przykładzie trzech powtarzających się związków metaforycznych odnoszących się do roli proletariatu i edukacji w społeczeństwie, jego rosnącej bezsilności oraz reakcji na język i cenzurę władz.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Autor stara się dowieść, że teksty satyryczne omawianego okresu zawierały określony obraz władzy i społeczeństwa, który determinował ich wzajemne relacje. Tworzące go i powtarzające się w tekstach struktury metaforyczne prowadziły do pogłębiającego się rozdźwięku między władzą a społeczeństwem. W efekcie mogło to pomóc wyzwolić integrujący społecznie potencjał wspomagający zmiany polityczno-społeczne początku lat 80. XX wieku.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Zastosowanie analizy dyskursu do innych typów komunikacji społecznej. Prognozowanie zachowań społecznych na podstawie analizy treści i popularności współczesnych form komunikacji o charakterze satyrycznym.

Deplatforming Donalda Trumpa – przyczyny oraz implikacje prawne i związane z komunikacją polityczną

2025-12-31T19:35:48+00:00

CEL NAUKOWY: Celem naukowym artykułu jest wskazanie przyczyn, okoliczności, ram prawnych oraz konsekwencji politycznych i komunikacyjnych deplatformingu Donalda Trumpa i części jego zwolenników przez mainstreamowe platformy społecznościowe.

CEL NAUKOWY: Celem naukowym artykułu jest wskazanie przyczyn, okoliczności, ram prawnych oraz konsekwencji politycznych i komunikacyjnych deplatformingu Donalda Trumpa i części jego zwolenników przez mainstreamowe platformy społecznościowe.

PROBLEM BADAWCZY: Problem badawczy artykułu dotyczy z jednej strony kwestii, czy platformy miały prawo zablokować konta Donalda Trumpa (a jeśli tak, to na jakiej podstawie), oraz z drugiej strony tego, jakie były konsekwencje tej blokady.

PROCES WYWODU: W celu realizacji zadania badawczego w artykule zawarto następujące elementy: opisanie sytuacji politycznej i wydarzeń, które poprzedzały zablokowanie kont społecznościowych Donalda Trumpa, analizę orzecznictwa sądowego mogącego rzucać światło na prawne uzasadnienie deplatformingu oraz analizę konsekwencji komunikacyjnych zablokowania kont.

WYNIKI ANALIZY: Analiza poczyniona w ramach artykułu wykazała, że dla platform istniały wynikające z realnych wydarzeń przesłanki do zablokowania kont Donalda Trumpa oraz niektórych jego zwolenników. Przyjrzenie się kontekstowi prawnemu i orzecznictwu skłania ku stwierdzeniu, że decyzje platform internetowych stały w zgodzie z prawem i nie kolidowały z wolnością wypowiedzi gwarantowaną Pierwszą Poprawką do Konstytucji Stanów Zjednoczonych. W odniesieniu do konsekwencji politycznych i komunikacyjnych deplatformingu analiza potwierdziła przypuszczenia i wnioski dotyczące innych przypadków, że ruch generowany przez konta zablokowane na jednych platformach przenosi się na inne platformy, w przypadku deplatformingu 2021 roku – z platform mainstreamowych na platformy bardziej niszowe.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Z przeprowadzonej analizy wynika, że deplatforming będący wynikiem wydarzeń ze stycznia 2021 roku miał bardzo istotny wpływ na dyskurs polityczny w Stanach Zjednoczonych. Z jednej strony zablokowanie kont na platformach mainstreamowych na krótką metę wyciszyło nastroje społeczne, ale z drugiej spowodowało przeniesienie się dyskursu na platformy bardziej niszowe, gdzie nastąpiła dalsza radykalizacja. Znaczącą konsekwencją deplatformingu było rozgorzenie dyskusji politycznej oraz prawnej dotyczącej roli platform społecznościowych, a także wolności wypowiedzi w realiach dominacji tych mediów.

Biography and the Contested Past: The Karski–Lanzmann–Haenel Controversy

2025-12-31T01:55:56+00:00

RESEARCH OBJECTIVE: The objective of this article is to analyze the contested construction of the past through the debate involving Jan Karski, Claude Lanzmann, and Yannick Haenel. It aims to demonstrate how competing discourses about the past shape contemporary perceptions of Karski and how their confrontation relates to the relationship between history and memory.

THE RESEARCH PROBLEM AND METHODS: The main research problem concerns the tension between testimony, its narrative framing, and its fictional reinterpretation. The study examines how each actor (Karski, Lanzmann, and Haenel) shapes historical meaning. The method consists of a comparative analysis of each actor’s different textual discourses. Historiographical sources are reviewed to contrast the debate, and recent studies of the same issue are related to this work.

THE PROCESS OF ARGUMENTATION: The article first mentions Yannick Haenel’s Jan Karski (2009) and why Claude Lanzmann reacted against it. It then analyses the director’s critique, based on his film Shoah (1985), which included an interview with Karski. Lanzmann’s argument is contrasted with the conflict between testimony and narrative and with Karski’s view of Shoah. The argument shows how each figure questions the others’ representations as they negotiate the meanings of the past.

RESEARCH RESULTS: The analysis reveals that neither testimony nor historical narrative is monolithic. Karski’s own testimony was adapted to different circumstances; Lanzmann’s editing in Shoah constructs a specific narrative; and Haenel’s fiction poses new questions about how we relate to the past. The study demonstrates that the dispute itself exposes the multiplicity of “Karskis” produced across diverse discourses, showing that the past survives in a plurality of voices and interpretive layers rather than in a single authoritative account.

CONCLUSIONS, INNOVATIONS, AND RECOMMENDATIONS: The article contends that a single, definitive image of the past limits historical rationality. Instead, recognizing the polyphonic nature of historical discourse. The analysis proposes considering the concrete conditions under which testimonies are generated and the narrative frameworks that structure them, which is connected to the dispute between historical writing and fiction. While fictional accounts of history inevitably involve risks, they may also contribute to the study of the past.

Geopolitics of Tourism in An Era of Instability: An Integrated Crisis Management Framework For Ukraine

2025-12-31T01:55:56+00:00

RESEARCH OBJECTIVE: This article develops an integrated seven-layer theoretical model combining Faulkner’s Tourism Disaster Management Framework with geopolitical approaches to tourism Hall & Seyfi (2020), Neumayer (2004) and Lee et al. (2020). The aim was to fill this gap in the literature by combining the material and constructivist dimensions of crisis in a single model and then empirically testing it on a case study of Ukraine during the 2013–2014 geopolitical crisis.

THE RESEARCH PROBLEM AND METHODS: The research problem was the inadequacy of traditional crisis management models to explain geopolitical crises in tourism. The empirical component employs quantitative data (UkrStat, Eurostat, Geopolitical Risk Index) and qualitative sources (BBC, EU policy documents). The research period covered the years 2013–2018.

THE PROCESS OF ARGUMENTATION: A seven-layer model was developed through abductive reasoning by integrating three sources of knowledge: (1) classical models of tourism crisis management for analysing the crisis cycle; (2) theories of international relations to capture the material, institutional and discursive dimensions of the crisis; (3) a GPR Index reflecting the dynamics of political shocks.

RESEARCH RESULTS: The 2014 crisis caused a multidimensional shock. The GPR index jumped sharply in March of that year. Perceived safety decreased, as did international arrivals and tourism revenues. The premium segment shrank by 70–75%. There was a profound reorientation of tourist flows within the country. These effects were significantly exacerbated by the media, which painted Ukraine as a country engulfed in conflict and detached the perception of risk from its actual geography.

CONCLUSIONS, INNOVATIONS, AND RECOMMENDATIONS: The integrated model proposed in this study enables the identification of key mediating processes such as GPR index, media amplification and regional spillover effects. The Ukrainian case demonstrates the model’s explanatory value for understanding tourism behaviour under political instability and highlights practical implications for destination management: the need to incorporate geopolitical scenarios into crisis planning, diversify source markets, strengthen communication strategies and counteract distorted media narratives.

Badanie zmian organizacyjnych metodą kwestionariusza retrospektywnego: niesłusznie zaniechana metoda czy należyta ostrożność?

2025-12-31T01:55:57+00:00

CEL NAUKOWY: Identyfikacja przyczyn, dla których w literaturze nauk o zarządzaniu nastąpiło wygaszenie dyskusji na temat badań kwestionariuszowych z użyciem pytań retrospektywnych, oraz ocena zasadności tego wygaszenia.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Próba udzielenia odpowiedzi na pytanie: z jakiego powodu, pomimo iż w wielu sytuacjach brak jest alternatywnych metod badania zmian organizacyjnych, od ponad dekady badacze unikają stosowania kwestionariuszy zawierających pytania retrospektywne? Dokonano przeglądu literatury. Przeprowadzono badanie opinii sędziów kompetentnych na temat sposobu zadawania pytań o zmiany organizacyjne. Przeprowadzono empiryczne testowanie dwóch możliwych sposobów zadawania takich pytań.

PROCES WYWODU: Przedstawiono istotę badań retrospektywnych i ich znaczenie dla analizy dynamiki zmian organizacyjnych. Omówiono literaturę oraz przedstawiono wnioski z badania opinii sędziów kompetentnych i empirycznego testowania dwóch możliwych sposobów zadawania pytań o przeszłość.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Sformułowano hipotezę wyjaśniającą obserwowane zaniechanie badań zmian organizacyjnych za pomocą metody kwestionariuszowej z pytaniami retrospektywnymi. Zakwestionowano zasadność krytyki, z jaką ta metoda się spotkała. Przedstawiono rekomendacje dotyczące projektowania pytań retrospektywnych w kwestionariuszach badawczych.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Krytyka, która spotkała badania wykorzystujące kwestionariusze z pytaniami retrospektywnymi, okazała się nadmierna i w dużej mierze nieuzasadniona. Rekomendujemy kontynuowanie stosowania takich narzędzi pod warunkiem zachowania rygoru metodologicznego opisanego w literaturze.

Medialna debata wokół interpretacji historii w wywiadzie Tuckera Carlsona z Władimirem Putinem

2025-12-31T01:55:57+00:00

CEL ARTYKUŁU: Celem artykułu jest analiza historycznej części wywiadu Carlson–Putin jako narzędzia narracyjnego oraz zbadanie reakcji medialnych na sposób wykorzystania przeszłości w uzasadnianiu współczesnych działań politycznych Rosji.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Głównym problemem badawczym jest pytanie, w jaki sposób narracja historyczna przedstawiona przez Władimira Putina funkcjonuje w przestrzeni medialnej oraz jak brak jej krytycznego opracowania przez dziennikarza wpływa na recepcję przekazu w debacie publicznej. Przyjęto metodę analizy jakościowej treści medialnych z elementem porównawczym. Analiza obejmuje treść wywiadu Carlson–Putin, reakcje medialne w Polsce i na Zachodzie oraz wybrane komentarze historyków i analityków. Artykuł sytuowany jest na styku badań nad komunikacją medialną, historią najnowszą i analizą dyskursu politycznego.

PROCES WYWODU: Wywód prowadzony jest w porządku problemowym, z wyodrębnieniem kluczowych strategii interpretacyjnych. Narracja historyczna W. Putina została uporządkowana chronologicznie, ukazano jej konstytutywne elementy.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analiza wykazała, że historyczna część wywiadu Carlson–Putin nie ma charakteru dygresji ani techniki obstrukcyjnej, lecz stanowi spójną, teleologiczną narrację podporządkowaną legitymizacji współczesnych działań politycznych Federacji Rosyjskiej. Narracja ta opiera się na selektywnym doborze wydarzeń, ich linearnym uporządkowaniu oraz jednoznacznym przypisywaniu im znaczeń zgodnych z rosyjską racją stanu. Analiza reakcji Tuckera Carlsona wykazała jego ograniczoną interwencyjność oraz brak korekt merytorycznych wobec oczywistych uproszczeń i błędów chronologicznych. W efekcie dziennikarz odgrywał rolę pośrednika narracyjnego, a nie krytycznego moderatora, co znacząco wpłynęło na przebieg i odbiór rozmowy.

WNIOSKI, INNOWACJE I REKOMENDACJE: Wykazano także, że w zakresie merytorycznym Carlson nie odbiega od krytykujących go dziennikarzy, którzy nie są historykami. Debata medialna głównego nurtu odbywa się obok historii, którą prezentował w wywiadzie W. Putin. Wobec dostępności materiałów rekomenduje się przygotowanie merytoryczne oraz konsultacje z zawodowymi historykami tym dziennikarzom, którzy podejmują się wywiadów obarczonych dużym ryzykiem politycznym, jak i tym publicystom, którzy decydują się w takiej sytuacji na polemikę. Brak takiego wysiłku wzmacnia jednostronność przekazu nawet przy jego gremialnym potępieniu.

Huang, Y. (2024). Zmierzch Wschodu. Jak Chiny stały się potęgą i czy grozi im upadek. M. Głatki (Tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Prześwity [recenzja]

2025-12-31T01:55:58+00:00

Autorem recenzowanej książki Zmierzch Wschodu. Jak Chiny stały się potęgą i czy grozi im upadek jest Yasheng Huang, pochodzący z Pekinu, od czterech dekad pracujący w Stanach Zjednoczonych profesor ekonomii globalnej i zarządzania w MIT Sloan School of Management, gdzie założył i kieruje China Lab oraz India Lab. Jego badania koncentrują się na uwarunkowaniach rozwoju kapitału ludzkiego w Chinach i Indiach. Książka została opublikowana w języku polskim (przeł. Michał Głatki) w 2024 roku przez Wydawnictwo Prześwity (ss. 558), rok od jej pierwszego wydania w języku angielskim w 2023 roku (Huang, Y. (2023). The Rise and Fall of the East. How Exams, Autocracy, Stability, and Technology Brought China Success, and Why They Might Lead to Its Decline. New Haven: Yale University Press, ss. 440). Składa się ona z przedmowy, wstępu i pięciu części. Tytułowy Wschód (EAST) oznacza nie tylko Chiny, ale także osadzone w historii pojęcia: egzaminy (Exams), autokrację (Autocracy), stabilność (Stability) i technikę (Technology), którym przyporządkowane są części 1–4 recenzowanej pozycji. Część 5 odnosi się do przyszłości modelu EAST...