Horyzonty Polityki

Edytorial: Dobre rządy, dobre prawo

2026-04-01T11:50:54+00:00

Dynamika oraz skala przeobrażeń współczesnych społeczeństw wymuszają systematyczną ewolucję instrumentarium regulacyjnego. W tym procesie kluczową rolę odgrywają nauki społeczne, które dostarczają nie tylko pogłębionej refleksji teoretycznej, ale także konkretnych wytycznych dla sfery praxis. W związku z tym, że mechanizmy ciągłego uczenia się powinny być na stałe wpisane w procesy decyzyjne w instytucjach publicznych każdego szczebla, nauka wciąż staje przed koniecznością odpowiadania na nowe problemy badawcze. Jednocześnie obecna sytuacja stanowi impuls do reinterpretacji klasycznych zagadnień myśli społecznej, w tym do nowego spojrzenia na klasyczne pytania o cechy dobrych rządów czy dobrego prawa.

Artykuły zebrane w prezentowanym tomie „Horyzontów Polityki” dotyczą, co prawda, różnych obszarów tematycznych, jednak łączy je jeden wspólny mianownik. Jest nim poszukiwanie najlepszych reakcji władz publicznych na wielowymiarowe procesy zmian: ustrojowych, prawnych, politycznych, ekonomicznych czy społeczno-kulturowych; o charakterze wewnętrznym lub zewnętrznym; o zasięgu globalnym, międzynarodowym, krajowym lub lokalnym. Wspólnym zaś wnioskiem płynącym z prezentowanych badań jest przekonanie, że w dobie kryzysów i niepewności niezbędny jest powrót do wartości leżących u podstaw najważniejszych instytucji społecznych. W tekstach wybrzmiewa postulat oparcia działań publicznych na takich filarach jak: bezpieczeństwo, interes publiczny, dobro wspólne, praworządność, odpowiedzialność, transparentność, solidarność, wolność, zaufanie oraz współpraca.

Mateusz Pękala

redaktor tematyczny numeru

Editorial: Good governance, good law

2026-04-01T13:23:19+00:00

Filozofia community policing w Polsce: w poszukiwaniu bezpieczeństwa jako dobra wspólnego

2026-04-01T11:54:05+00:00

CEL NAUKOWY: Głównym celem artykułu jest ukazanie form wdrażania filozofii community policing z uwzględnieniem specyfiki polskich rozwiązań w tym zakresie na tle propozycji formułowanych w dyskursie międzynarodowym.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problemem badawczym artykułu jest doprecyzowanie uniwersalnych cech i zasad community policing, powiązanie ich z bezpieczeństwem jako dobrem wspólnym oraz wskazanie możliwości i ograniczeń implementacji filozofii do polskiej sytuacji prawno-organizacyjnej. W pracy skorzystano z analizy materiałów źródłowych, literatury przedmiotu oraz regulacji prawnych, a w ograniczonym zakresie z analizy porównawczej.

PROCES WYWODU: We wstępnych rozważaniach sprecyzowano, czym jest community policing, oraz odniesiono je do bezpieczeństwa traktowanego w kategoriach dobra wspólnego. W kolejnej części skupiono się na uniwersalnych cechach i zasadach filozofii community policing, przedstawiono jej przejawy oraz krótko je scharakteryzowano. Następnie szczegółowej analizie poddano wdrażanie filozofii community policing w polskich warunkach, którą zakończono wnioskami i rekomendacjami.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Filozofia community policing proponuje bogaty wachlarz form i możliwości poprawy bezpieczeństwa poprzez współpracę sił policyjnych z szeroko zdefiniowaną społecznością lokalną. Uniwersalny wymiar nie gwarantuje jednakże efektywnego jej wdrażania, czego przykładem są problemy z implementowaniem filozofii w polskich warunkach.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Szerokie rozpropagowanie idei community policing niesie ze sobą potencjał, którego właściwe spożytkowanie musi wynikać ze zmian w mentalności i sposobie organizacji tak sił policyjnych, jak i lokalnych społeczności. Ten fakt dobrze obrazuje sytuacja w Polsce, gdzie sposobem na efektywne wdrażanie community policing może być odejście od centralizacji działania Policji na rzecz częściowego oddania inicjatywy obywatelom. Istotne jest także inspirowanie społeczności lokalnych, szczególnie przez samorząd gminny.

Społeczeństwo otwarte a wielka strategia

2026-04-02T19:38:03+00:00

CEL NAUKOWY: Podstawowym celem tego artykułu jest ocena zgodności koncepcji wielkiej strategii (grand strategy) z ideą społeczeństwa otwartego. Wnioski z rozważań zostaną odniesione do sporów w debacie publicznej na temat wielkiej strategii Polski.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Metodą pracy jest analiza problemu zakorzeniona w metafilozoficznym oraz metodologicznym podejściu implikowanym przez krytyczny racjonalizm Poppera. Zostanie również użyta metoda komparatystyczna do porównania cząstkowego podejścia do reformy społecznej z ideą wielkiej strategii.

PROCES WYWODU: Na początku zostaną pokrótce przywołane cechy charakterystyczne społeczeństw otwartych w ujęciu Karla R. Poppera. Następnie rozważania przybliżą wieloznaczny termin „wielka strategia”. Te dociekania umożliwią porównanie tych dwóch koncepcji i wypełnienie celu pracy. Wnioski z rozważań zostaną odniesione do sporów dotyczących wielkiej strategii Polski.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Wielka strategia zasadniczo nie przeczy cząstkowemu podejściu do reformy społecznej, a tym samym kluczowym ideom społeczeństwa otwartego, jednak w gruncie rzeczy są to kategorie różne, ponieważ pierwsza może ograniczać się do pragmatycznego planu polityki zagranicznej, podczas gdy druga jest ugruntowana aksjologicznie, gdyż drogą prób i błędów dąży do reformy społecznej mającej na celu minimalizację cierpień jednostek.

WNIOSKI, INNOWACJE I REKOMENDACJE: Termin „wielka strategia” jest wieloznaczny, a przez to jego wartość wydaje się wątpliwa. Ponadto stwarza pewne zagrożenia, ponieważ może legitymizować utopijne projekty społeczne. W związku z tym zaproponowano alternatywne podejście do reformy społecznej – inżynierię cząstkową.

The Crisis management in the European Union on the example of the Covid-19 pandemic

2026-04-01T22:02:59+00:00

The Eurozone crisis revealed specific methods of crisis management which were largely inspired by German diplomats and politicians. Therefore, the four elements observed in this Eurozone crisis can be described as the "German method" of emergency politics. It consists in preferring austerity policy, introducing strong financial conditionality, centralizing management, and finally, a narrative that is supposed to legitimize the introduced changes and stigmatize opponents. The aim of the article is to verify this method in relation to the pandemic crisis in the EU.

O celowości (instrumentalności) specustaw

2026-04-01T11:16:18+00:00

CEL NAUKOWY: Celem naukowym artykułu jest zbadanie przejawów instrumentalności w polskich specustawach.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Instrumentalność prawa jest niełatwa do operacjonalizacji. W tekście przyjęto tezę o związku instrumentalności aktu prawnego z indywidualnością i konkretnością jego przepisów. Przedmiotem badania jest zbiór 68 ustaw określanych w dyskursie prawniczym jako „specustawy”, które zostały wyselekcjonowane za pomocą przeszukiwania elektronicznej prawniczej bazy danych, a następnie poddane analizie dogmatycznej.

PROCES WYWODU: Omówiono niektóre z przyjmowanych w nauce prawa definicji instrumentalności i instrumentalizacji prawa, w szczególności te, które instrumentalność wiążą z odejściem od generalności i abstrakcyjności przepisów ustawy. Przedstawiono przejawy indywidualności i konkretności przepisów zidentyfikowane w próbie badawczej 68 specustaw. Dokonano typologii tych przepisów.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: W polskich specustawach występują przejawy indywidualności przepisów, tj. przepisy adresowane do indywidualnie oznaczonych osób prawnych i instytucji publicznych. Brak natomiast przepisów adresowanych do indywidualnie oznaczonych osób fizycznych, choć z materiałów legislacyjnych wynika, że niektóre specustawy były projektowane i uchwalane w odniesieniu do przypadków określonych osób. Jeżeli chodzi o konkretność przepisów specustaw, to można wyróżnić konkretność zachowań i konkretność celów. Konkretność zachowań polega na wyznaczeniu adresatom obowiązku dokonania jednorazowych (niepowtarzalnych) zachowań. Konkretność celów polega na powiązaniu uchwalenia ustawy z realizacją określonego celu. Znajduje ona wyraz w tytułach, przepisach merytorycznych, a także materiałach legislacyjnych. Kryterium celu pozwala wyróżnić specustawy inwestycyjne, „eventowe”, interwencyjne i pozostałe.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Przejawy indywidualności i konkretności zidentyfikowane w specustawach nie różnią się jakościowo od tych, które spotykane są w ustawach „zwykłych”. Wyjątkiem wydaje się zjawisko określone jako „konkretność celów” – znaczna część specustaw została uchwalona w ścisłym związku z konkretnym wydarzeniem przeszłym lub przyszłym. Określenie celu ustawy jest jednak często zadaniem skomplikowanym. Dalsze analizy prowadzone w tym zakresie wymagają szerszego uwzględnienia historii legislacyjnej (w szczególności dyskusji w komisjach sejmowych) oraz społeczno-politycznego kontekstu uchwalania ustawy.

Informacja publiczna jako źródło pozyskiwania wiedzy o funkcjonowaniu administracji publicznej

2026-04-01T12:00:03+00:00

CEL NAUKOWY: W artykule ukazano, jak działa informacja publiczna w kontekście pozyskiwania wiedzy o funkcjonowaniu administracji publicznej we współczesnym świecie, ale także kształtowani się praw do informacji publicznej przez pryzmat współczesnych potrzeb, w tym naukowych czy gospodarczych. Celem artykułu jest wskazanie potrzeby zmian w przedmiotowej regulacji, jak również pokazanie, że pozostawianie ustawy w obecnym kształcie nie tylko powoduje chaos interpretacyjny, funkcjonalny, ale też często skutkuje brakiem możności wykonywania ustawowych zadań przez podmioty publiczne w związku z nadużywaniem prawa do informacji publicznej.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Obecny kształt ustawy o dostępie do informacji publicznej prowadzi do niejasności oraz utrudnia wykonywanie zadań przez podmioty publiczne. Niewątpliwie prawo do informacji publicznej jest z jednej strony podstawowym prawem człowieka we współczesnym demokratycznym świecie, a z drugiej strony jego nadużywanie prowadzi niejednokrotnie do wydatkowania środków publicznych w sposób nieracjonalny i niecelowy. W artykule wykorzystano metody instytucjonalno-prawne i empiryczne.

PROCES WYWODU: W toku rozważań wykazano, że informacja publiczna odgrywa istotną rolę jako źródło wiedzy o funkcjonowaniu administracji publicznej oraz jako element realizacji prawa obywateli do kontroli działań władzy publicznej. Następnie przedstawiono problematykę związaną z funkcjonowaniem tego prawa we współczesnych realiach, zwracając szczególną uwagę na jego nadużywanie oraz trudności wynikające z braku precyzyjnych regulacji prawnych. W dalszej części artykułu zdiagnozowano, że konsekwencją tych problemów jest konieczność nowelizacji obowiązujących przepisów w celu ich dostosowania do współczesnych potrzeb społecznych i organizacyjnych.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: W artykule starano się wykazać, że informacja publiczna jest źródłem pozyskiwania wiedzy o funkcjonowaniu administracji publicznej. Ponadto opisano problematykę samej informacji publicznej we współczesnym świecie i sposobie realizacji podmiotowego prawa.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: W przedmiotowej publikacji wskazano na potrzeby zmiany, doprecyzowania ustawy o dostępie do informacji publicznej do współczesnych potrzeb społecznych, a z drugiej strony do realizacji tego prawa przez podmioty zobowiązane.

A Homo politicus et res publica. Autorytet Jánosa Esterházyego jako przywódcy słowackich Węgrów w latach 1935–1944

2026-04-01T12:02:05+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest przedstawienie uwarunkowań relacji przywódca – makrostruktura społeczna, w sytuacji 1) zmian systemu politycznego i okoliczności zewnętrznych oraz 2) ograniczonego wpływu mniejszości na decyzje podejmowane przez większość.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Autor zamierza potwierdzić, względnie zakwestionować hipotezę, według której przyjęcie określonego światopoglądu (w przypadku Jánosa Esterházyego nauki społecznej Kościoła katolickiego) warunkowało sposób uprawiania polityki. W tym celu zamierza wykorzystać metodę instytucjonalno-prawną, elementy metody opisowej, analizę sytuacyjną wraz z elementami analizy systemowej.

PROCES WYWODU: Metoda opisowa, stosowana w większości ujęć biograficznych, nie wyczerpuje zagadnienia wpływu na postawę i decyzyjność przywództwa w warunkach zmieniających się systemów politycznych. W przypadku Esterházyego (urodzonego w monarchii, aktywnego politycznie w warunkach czechosłowackiej demokracji, czechosłowackiego autorytaryzmu oraz słowackiego autorytaryzmu polityka, którego ostatnie lata życia przebiegły w czasach reżimu totalitarnego) polityczne zmiany systemowe pozostają jednym z istotnych uwarunkowań jego oceny.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analizie poddano trzy istotne aspekty wpływające na postawę hrabiego jako polityka i podejmowane przezeń decyzje dotyczące: 1) pogadzalności służby publicznej z nauką społeczną Kościoła; 2) poszukiwania dobra i sprawiedliwości w relacjach między narodami; 3) trwałości przekonań w warunkach opresji systemu totalitarnego. Dwa pierwsze aspekty pozwoliły na sformułowanie ocen hrabiego jako polityka. Ostatni z kolei aspekt stanowi pretekst do rozważań na temat przenikania polityków do sfery symbolicznej.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Przeprowadzona analiza politycznego usytuowania J. Esterházyego wskazuje na konieczność szerszego uwzględnienia ówczesnych uwarunkowań politycznych i zerwanie z prezentyzmem. Wskazuje również na konieczność dokonania odrębnej oceny działań politycznych hrabiego i oddzielenia jej od ocen wpływających na wykrystalizowanie się obrazu „męczennika” i pośmiertne funkcjonowanie postaci jako kodu kulturowego.

Praca dzieci w świetle polskiego prawa pracy i standardów MOP

2026-04-01T12:55:35+00:00

CEL NAUKOWY: Podstawowym celem artykułu jest odpowiedź na pytanie o rolę Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) w sprawach dotyczących zatrudnienia dzieci i młodocianych. Jako punkt odniesienia autor przyjmuje wolność, równość i solidarność pracy regulowaną przepisami polskiego Kodeksu pracy.

PROBLEM BADAWCZY: Artykuł weryfikuje, w jakim stopniu solidarność – w kontekście praw dziecka –oznacza, że władze państw członkowskich na kuli ziemskiej powinny być zobowiązane zagwarantować dzieciom i młodocianym wolność od wyzysku stosowanego dotychczas poprzez świadczenia pracy.

PROCES WYWODU: Artykuł składa się ze wstępu, siedmiu części i krótkiej uwagi końcowej. Autor przedstawia: genezę, źródła i podstawy prawne standardów pracy dzieci i młodocianych stosowane przez MOP. Wymienia zakazy zatrudniania dzieci i młodocianych.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Procesy ratyfikacji konwencji MOP w sprawach dotyczących pracy dzieci ożywiły zainteresowanie niektórych bogatszych państw członkowskich przeciwnych pracy dzieci i młodocianych. Zaczęły one występować w rolach darczyńców zdecydowanych przeznaczać znaczne kwoty środków finansowych na zwalczanie przymusowej pracy nieletnich.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Polskie doświadczenia mogą zostać wykorzystane jako wzór środków i instrumentów zdolnych do ograniczenia przymusowej pracy dzieciom i młodocianym i umożliwiającym to ograniczenie.

Poland’s Agri-Food Sector within EU: Economic Integration, Harmonisation, and Trade Dynamics

2026-04-01T12:57:46+00:00

RESEARCH OBJECTIVE: The research objective of this paper is to scrutinise the role of the food business in the EU’s regional integration process from the dimensions of economic importance, regulatory harmonisation, infrastructure development, and implications on cross-border trade activities.

THE RESEARCH PROBLEM AND METHOD: The study employs a qualitative approach focused on Poland’s agri-food sector, combining analysis of EU policy documents and regulatory frameworks. It follows a comparative framework that links regulatory change with market dynamics, identifying relationships between EU policies, cross-border trade expansion, and structural transformation in the Polish food industry.

THE PROCESS OF ARGUMENTATION: This study discusses the favourable attributes that exist under the common EU framework concerning food safety and labelling regulations, increased exports of processed food, and benefits linked with regulatory harmonisation that reduces trade barriers.

RESEARCH RESULTS: The main result of such integration into the EU is a significant economic impact on the food industry in Poland. Trade barriers are lowered due to the regulations, while funding from the EU is vital in increasing the efficiency of food distribution by improving logistics and infrastructure.

CONCLUSIONS, INNOVATIONS, AND RECOMMENDATIONS: The study makes evident that it is important to forge regional cooperation in the area of increased resilience and competitiveness in the evolving market environment. New policies should also follow this pathway in the pursuit of sustainable agricultural practices and further regulatory streamlining to continue such growth in the EU food sector.

Filozofia polityki, zetetycyzm i głos poezji

2026-04-01T12:59:07+00:00

CEL NAUKOWY: Celem naukowym artykułu jest reinterpretacja filozofii polityki na podstawie rozróżnień dokonanych przez M. Oakeshotta, zwłaszcza między polityką wiary a polityką sceptycyzmu, oraz ukazanie ich ograniczeń. Na tej podstawie proponuję własne ujęcie filozofii polityki, które rozwija te rozróżnienia poprzez koncepcję zetetycyzmu, krytycyzmu oraz „głosu poezji” jako elementów pogłębiających rozmowę o polityczności.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: W artykule wykorzystuję przede wszystkim analizę tekstu jako główną metodę badawczą. Poza tym w tekście obecne są rozważania metafilozoficzne związane z filozofią polityki.

PROCES WYWODU: Wykorzystuję wypracowaną przez siebie opozycję pomiędzy dopowiedzianym nieskrępowaniem a skrępowanym niedopowiedzeniem. W celu dookreślenia zależności między nimi odwołuję się do wybranych poglądów filozofów polityki, przede wszystkim jednak do uwag M. Oakeshotta, którego poglądy staną się punktem wyjścia i pretekstem do ujawnienia własnej propozycji. W szczególności dwa biegunowe typy idealne, a więc politykę wiary i politykę sceptycyzmu (w duchu Oakeshotta), spróbuję przełamać ożywczym i pozytywnym zetetycyzmem, a projekt monomitycznej dominacji zastąpię z kolei nie tyle formalnie określoną „rozmową ludzkości”, ile ujętym wielowymiarowo krytycyzmem, ze szczególnym uwypukleniem poetyckiej w swoim rodowodzie wrażliwości jako wyczulenia na rudymentarne dystynkcje i fundamentalne rozróżnienia.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Dla Oakeshotta filozofia stanowi tylko metaanalizę modalności, a zatem sprowadza się głównie do działalności krytycznej i pasożytniczej. Tym samym filozofia nic nie wnosi do rozmowy ludzkości. Przytaczam szereg argumentów przeciwko takiemu ujęciu. Aktywność filozoficzna wyrażona jako połączenie krytycyzmu, zetetycyzmu i głosu poezji zmienia granice, warunki, a finalnie być może też treść rozmowy. Filozofia bada, kształtuje i pogłębia zdolność rozmowy oraz możliwości funkcjonowania w innych światach wraz z ich odmiennymi i wieloznacznymi głosami.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: W świetle badań otwiera się przestrzeń wyjścia poza utarte schematy myślenia o filozofii polityki. Przede wszystkim jednak poszerzę obszar dyskursu nad zagadnieniem polityczności o nowe obszary (dotychczas mniej eksploatowane), a także powiążę filozofię z krytycznością pojętą pozytywnie i afirmatywnie.

Podstawowa słabość współczesnego liberalizmu

2026-04-01T18:48:02+00:00

CEL NAUKOWY: Wskazanie podstawowej słabości, wspólnej dla liberalizmu klasycznego i nowoczesnego.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: W artykule postawiono pytanie o fundamentalną słabość liberalizmu w kontekście dyskusji na temat jego wartości. Odpowiedź została udzielona dzięki analizie krytycznej tekstów myślicieli reprezentatywnych dla obu nurtów, a mianowicie Johna Rawlsa i Friedricha Augusta von Hayeka.

PROCES WYWODU: Zaprezentowano istotę obu stanowisk i poddano ją krytycznej ocenie.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Obydwa podejścia do rzeczywistości społeczno-politycznej łączy absolutyzacja formy, swoisty fideizm oraz charakter pasożytniczny, gdyż wobec braku własnych zasobów liczą na innych, tj. na otoczenie kulturowe.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Zachęta liberałów do intelektualnej i praktycznej troski o stan swojego otoczenia kulturowego.

Mistrzowie drugiego planu: o intelektualnym zapleczu myśli politycznej Narodowej Demokracji 1918–1939

2026-04-01T17:32:33+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest wypełnienie luki w badaniach podmiotów myśli politycznej Narodowej Demokracji. Założenie dotyczy kwestii niedostatku poznania twórców oraz propagatorów idei i wartości narodowych, którzy nie należeli do składu ścisłego kierownictwa partyjnego. Wśród nich byli przedstawiciele nauki, dziennikarze, literaci, nauczyciele, działacze gospodarczy, a więc osoby mające możliwość oddziaływania na szersze otoczenie społeczne. Ideowa aktywność „mistrzów drugiego planu” znajdowała się dotychczas poza sferą badania głównego nurtu myśli politycznej.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Jako założenie przyjęto, że grono nieepizodycznych, ale nie pierwszoplanowych myślicieli, odegrało istotną rolę w tworzeniu przestrzeni ideowej Narodowej Demokracji. Metody badawcze są zgodne z konwencją naukowej eksploracji myśli politycznej według Quentina Skinnera.

PROCES WYWODU: W rozważaniach wstępnych ukazano strategię polityczną Narodowej Demokracji w kontekście budowania intelektualnego zaplecza myśli politycznej. Zwrócono uwagę na znaczenie przedstawicieli nauki, przyczyniających się do pogłębienia ideologii narodowej. W dalszej części rozważań skoncentrowano się na uszczegółowionych danych o wzorcotwórczej roli intelektualistów w dyskursie politycznym Polski międzywojennej.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: W artykule wykazano, że utalentowani członkowie i sympatycy Narodowej Demokracji, reprezentujący rozmaite dziedziny twórczości naukowej, wnieśli wkład do tworzenia i umacniania myśli politycznej.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: W literaturze przedmiotu dotychczas interesowano się głównie przywódcami politycznymi, będącymi zarazem ideologami Narodowej Demokracji. W artykule zwraca się uwagę na doniosłą rolę myślicieli drugiego planu. Chodziło o postaci wybitnych intelektualistów, członków świata akademickiego, którzy wzbogacali myśl polityczną o wyniki własnych badań z różnych dziedzin nauki.

Koncepcja globalnego ładu w ujęciu Klausa Schwaba jako wizja funkcjonowania świata w XXI wieku

2026-04-01T13:03:39+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest krytyczna analiza założeń koncepcji K. Schwaba dotyczących zmian w systemie politycznym oraz tego, czy mogą one prowadzić do powstania struktur interpretowanych w literaturze jako neofeudalne – a jeśli tak, to w jakim zakresie.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problemem badawczym jest prezentacja najważniejszych elementów koncepcji globalnego ładu K. Schwaba i analiza, na ile koryguje ona funkcjonujący obecnie reżim demokratyczny oraz czy jest ona zbieżna z koncepcjami określanymi jako neofeudalizm. W tym celu skorzystano z metod badawczych charakterystycznych dla nauki o polityce i administracji, takich jak: krytyczna analiza literatury naukowej, badanie empiryczne – w tym przypadku pozyskano informacje, studiując wypowiedzi K. Schwaba, wybranych przedstawicieli organizacji międzynarodowych, rządzących i najbogatszych ludzi na świecie – oraz synteza wniosków (Bäcker i in., 2016, s. 62–67).

PROCES WYWODU: Zwrócono uwagę na możliwe negatywne trendy w rozwoju świata, które mogą doprowadzić do kryzysu gospodarczego i humanitarnego. Następnie zaprezentowano najważniejsze cechy systemu, który został przez badaczy określony mianem neofeudalizmu, oraz proponowanego przez K. Schwaba. Na koniec zbadano zbieżność cech feudalizmu z neofeudalizmem i koncepcją K. Schwaba.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: K. Schwab ma rację, zwracając uwagę, że jakość życia ludzkości może się znacznie pogorszyć, jeżeli nie przeciwstawimy się negatywnym trendom gospodarczym i środowiskowym. Jednakże jego propozycje dotyczące korekty systemu politycznego mogą doprowadzić do powstania reżimu o dużym ograniczeniu praw człowieka (m.in. wolności gospodarczej oraz światopoglądowej).

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Jeśli nie chcemy dopuścić do realizacji negatywnego scenariusza dla ludzkości (znaczne zubożenie i obniżenie jakości życia, głód itp.), musimy wypracować kompleksowe zmiany zarówno w systemach politycznych, jak i ekonomicznych. Jednakże by były one korzystne dla społeczeństwa, konieczna jest współpraca nie tylko ekonomistów, prawników i polityków, ale także przedsiębiorców i związków zawodowych. Przy ich tworzeniu należy pamiętać o wskaźnikach jakości życia. Zasady, które do tego prowadzą, już dawno przedstawiła społeczna nauka Kościoła. Proponowane przez K. Schwaba rozwiązania są odpowiedzią na globalne kryzysy. Mogą one jednak spowodować negatywne konsekwencje pod względem ograniczenia demokracji, wolności osobistej czy likwidacji prawa własności. Musimy też dbać o rozwój społeczeństwa obywatelskiego, co będzie gwarancją zachowania kontroli nad tymi zmianami i pozwoli społeczeństwu wpływać na nie realnie.

Nauki polityczne na Polskim Uniwersytecie na Obczyźnie w Londynie (1960-1989)

2026-04-01T13:04:54+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest prezentacja historii instytutu nauk politologicznych, tworzącego ważny kierunek studiów na Polskim Uniwersytecie na Obczyźnie, stworzonym i utrzymywanym w Londynie przez polską emigrację polityczną po drugiej wojnie światowej.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Wobec narzucenia Polsce po drugiej wojnie światowej systemu komunistycznego, polska nauka, a w tym nauki o polityce, została wtłoczona w ramy totalitarnej ideologii, ograniczona zaprogramowanym kłamstwem i cenzurą prewencyjną. Polska emigracja polityczna, która działała na Zachodzie, starała się kontynuować osiągnięcia II Rzeczypospolitej i w oparciu o jej prawa tworzyła instytucje, organizacje, a także wyższe uczelnie. W latach zimnej wojny najważniejszą z nich był Polski Uniwersytet na Obczyźnie działający w Londynie. Skupione wokół niego środowisko uczonych podjęło wysiłek organizacji studiów politologicznych, prostujących fałsz narzucony krajowym uniwersytetom. Rekonstrukcję historii emigracyjnej politologii oparto na analizie źródeł i opracowań.

PROCES WYWODU: Artykuł przedstawia organizację polskich studiów politologicznych w Londynie, stolicy polskiej emigracji politycznej, przed podjęciem ich na Polskim Uniwersytecie na Obczyźnie, następnie omawia działalność Komisji Prawa i Nauk Politycznych oraz jej wykładowców, a następnie odnosi się do lekceważenia jej dorobku po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1989 roku.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: W warunkach emigracji funkcjonowanie placówek naukowych, podobnie jak i innych instytucji, było ograniczone możliwościami przede wszystkim finansowymi. Pomimo tego grupa uczonych skupiona wokół studiów politologicznych nie tylko prowadziła pracę dydaktyczną dla studentów, ale także zaopatrywała polskie media i organizacje w aktualną ocenę sytuacji politycznej zarówno w kraju, jak i w świecie.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Artykuł ukazuje, w jaki sposób polscy emigranci starali się w warunkach wolności badań kontynuować rzetelną analizę politologiczną, przeciwstawiając się zniewoleniu polskiej nauki w podlegającym sowietyzacji kraju.

Przystępność informacji w procesie rozliczalności władz publicznych: wyniki badań politologiczno-lingwistycznych

2026-04-01T18:36:46+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest ocena przystępności corocznych raportów o stanie gminy, będących elementem procedury rozliczalności organów wykonawczych – wójtów, burmistrzów, prezydentów miast.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problemem badawczym jest przystępność raportów o stanie gminy oraz cechy sprzyjające i utrudniające ich percepcję, co w rezultacie wpływa na przejrzystość i rozliczalność władz publicznych. W badaniu wykorzystano podejście oparte na metodzie mieszanej: wielokrotne studium przypadku, uzupełnione metodą porównawczą oraz analizą treści z wykorzystaniem narzędzia do obliczenia indeksu czytelności (FOG).

PROCES WYWODU: Przedstawiono teoretyczne podstawy badania, odnoszące się do pojęcia rozliczalności, jak i tzw. prostego języka oraz scharakteryzowano wprowadzoną do polskiego systemu prawnego procedurę raportów o stanie jednostki samorządu terytorialnego, debaty nad nimi oraz wotum zaufania dla organu wykonawczego – odpowiadającą teoretycznym założeniom rozliczalności. Oceniono 70 raportów, mierząc ich dostępność na stronach internetowych gmin i przystępność ich treści.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Raporty są łatwo dostępne na stronach internetowych, ale nie są przystępne dla ogółu społeczeństwa. Brakuje w nich metadanych i są napisane trudnym językiem. Cechy te wpływają na ograniczone zastosowanie raportów w procesie rozliczania władz gminnych.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Raporty o stanie gminy powinny zawierać obszerne meta-informacje, tj. wykazy tabel, wykresów, załączników, a także streszczenie koncentrujące się na najważniejszych informacjach. Raport powinien przestrzegać zaleceń normy ISO Plain language.

Understanding Success and Failure of Multicultural Teams: A Qualitative Study on Managerial Perspectives

2026-04-01T13:08:19+00:00

RESEARCH OBJECTIVE: The aim of this article is to present and compare the opinions of managers from different European countries on the factors contributing to success and failure of multicultural teams, based on in-depth interviews conducted in 2024.

THE RESEARCH PROBLEM AND METHODS: The research problem is formulated as follows: Which factors, in managers’ views, influence the successes and failures of the multicultural teams they lead? The study combines a review of relevant literature with the analysis of 24 in-depth individual interviews.

THE PROCESS OF ARGUMENTATION: The theoretical section outlines the potential of multicultural teams, with emphasis on their strengths. The empirical section presents the findings of the qualitative study (in-depth interviews with managers from Poland, France, Italy, Spain, the Czech Republic, and Portugal).

RESEARCH RESULTS: The analysis of managers’ opinions revealed strong convergence in their assessment of success and failure factors of multicultural teams. Key success conditions included managerial competences, preparation, cultural intelligence, effective communication, clear objectives, and an inclusive organizational culture supported by company policy. Managers also highlighted employee attitudes such as openness, acceptance of differences, and collaboration. Failures primarily stemmed from lack of systemic support, communication problems, cultural conflicts, and unfair treatment. Cross-country differences appeared mainly in the emphasis on integration, motivation, training, and clarification of objectives.

CONCLUSIONS, INNOVATIONS, AND RECOMMENDATIONS: The success of multicultural teams requires synergy among managerial competences, employee attitudes, and organizational support. Critical factors include managers’ cultural intelligence, effective communication, clear goals, an inclusive culture, and team openness to diversity. To enhance team effectiveness, recommended measures are systematic managerial training, integration policies, inclusive culture promotion, precise task definition, and transparent motivational and monitoring mechanisms. These reduce intercultural conflicts and strongly support high team and organizational performance in culturally diverse environments.

Wykorzystanie sztucznej inteligencji na poszczególnych etapach cyklu życia produktu. Analiza zagadnienia w perspektywie współczesnego zarządzania przedsiębiorstwem

2026-04-01T13:12:08+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest dokonanie analizy zastosowania sztucznej inteligencji na poszczególnych etapach cyklu życia produktu oraz zaprezentowanie wybranych narzędzi opartych na uczeniu maszynowym, które wspierają firmy w całościowym zarządzaniu produktami na rynku.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problem badawczy dotyczy skuteczności wdrożenia AI w optymalizacji procesów biznesowych przedsiębiorstw oraz jej roli w doskonaleniu decyzji rynkowych. Analiza oparta została na krytycznym przeglądzie literatury, studiach przypadków oraz ocenie wybranych narzędzi AI dla zarządzania produktami.

PROCES WYWODU: Praca opisuje teoretyczne podstawy funkcjonowania AI oraz praktyczne zastosowanie narzędzi w czterech fazach cyklu życia produktu: wprowadzania, wzrostu, dojrzałości i spadku. Autorzy wskazują przykłady narzędzi pozwalających analizować rynek, prognozować trendy, optymalizować koszty i zarządzać sprzedażą w każdej fazie rozwoju produktu.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Przeprowadzone badania pozwoliły na pozytywną ocenę słuszności niniejszego stwierdzenia. Dzięki szerokiemu spektrum rozwiązań opartych na uczeniu maszynowym możliwe jest sprawniejsze prototypowanie i testowanie nowych pomysłów, dokładniejsze prognozowanie popytu, a także zarządzanie zasobami na etapie wprowadzenia produktu na rynek. W fazie wzrostu AI pozwala przedsiębiorstwom optymalizować procesy sprzedażowe i monitorować opinie klientów, co przekłada się na utrzymanie optymalnego tempa rozwoju oraz wzmacnianie relacji z odbiorcami. W dojrzałej fazie cyklu życia produktu sztuczna inteligencja odgrywa istotną rolę w realizacji kampanii marketingowych i udoskonalaniu oferty. Z kolei w okresie spadku AI dostarcza narzędzi do prognozowania zmian rynkowych, identyfikowania nowych trendów oraz dokonywania terminowych decyzji związanych z restrukturyzacją asortymentu.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Wdrożenie AI najefektywniej przebiega w synergii z istniejącymi systemami informatycznymi oraz rozwojem kompetencji zespołu w zakresie analizy danych. Zaleca się stopniowe dopasowywanie narzędzi AI do specyfiki branży i badania ich skalowalności w różnych sektorach gospodarki cyfrowej.

Conspiracy Beliefs in Post-Communist Europe: The Role Of Religiosity, Political Ideology, and Media Trust Among

2026-04-01T17:45:52+00:00

RESEARCH OBJECTIVE: This study explores the sociocultural and psychological determinants of conspiracy theory beliefs (CTBs) among unvaccinated individuals in three post-communist countries: Poland, Romania, and Slovenia. The goal is to understand how religiosity, political orientation, media trust, and fear of COVID-19 shape conspiratorial thinking in societies with legacies of institutional distrust and ideological polarization.

THE RESEARCH PROBLEM AND METHODS: The central research problem concerns the contextual drivers of CTBs in post-communist Europe, where transitional experiences challenge universal explanatory models. The study draws on data from an online survey of 1,641 unvaccinated individuals collected in 2021. Key constructs-including conspiracy beliefs, trust in institutions and media, religiosity, and political orientation-were measured using validated scales and analyzed through multiple regression models.

THE PROCESS OF ARGUMENTATION: The argument integrates historical and structural factors with individual-level predictors of CTBs. It distinguishes between private religiosity and religious practice, analyzes media trust in fragmented information environments, and contextualizes political ideology within the region’s post-authoritarian trajectories. The analysis emphasizes how fear, belief, and epistemic orientation intersect in shaping vaccine-related conspiracies.

RESEARCH RESULTS: Findings indicate that higher private religiosity, left-wing political orientation, low fear of COVID-19, and reliance on digital or informal information sources are positively associated with CTBs. In contrast, trust in traditional media, trust in medical professionals, and participation in organized religious practices predict lower endorsement of conspiracies. Slovenia and Poland show the highest CTB levels.

CONCLUSIONS, INNOVATIONS, AND RECOMMENDATIONS: CTBs in post-communist societies reflect both historical legacies and current epistemic vulnerabilities. Addressing them requires context-sensitive strategies that rebuild institutional trust, support civic engagement, and recognize the social functions of structured belief systems. The study contributes to a better understanding of misinformation dynamics in transitional democracies.

Shaping the images of local politicians in social media using patriotic themes; with examples from towns in Subcarpathia and Polish Western Pomerania

2026-04-01T18:08:30+00:00

RESEARCH OBJECTIVE: The purpose of the article is to examine the use of patriotic themes in social media by local politicians of selected towns in Subcarpathia (Dębica, Jarosław) and Western Pomerania (Police, Szczecinek) as part of the creation of the personal brand image of town councilors.

THE RESEARCH PROBLEM AND METHODS: The main research problem is to determine the attitude of local politicians toward patriotism as a tool for personal branding on social media. Therefore, a content analysis of posts made on the social networking site Facebook by councilors of selected cities in the period from January 1, 2024 to June 30, 2024 was conducted, and examined the audience’s reaction to the posts in question. This was followed by a comparative analysis of local politicians in Subcarpathia and West Pomerania.

THE PROCESS OF ARGUMENTATION: The specific nature of the work of councilors, means that patriotism should be an important element in shaping the personal brand image of councilors, emphasizing their dedication to the service they perform.

RESEARCH RESULTS: Posts of a patriotic nature accounted for 2% in Police, 3.4% in Szczecinek, 11.7% in Jarosław and 12% in Dębica of all posts published via Facebook during the period under study. Most often, these messages were about local patriotism, and least often about economic patriotism. Audience reactivity to posts of a patriotic nature was low.

CONCLUSIONS, INNOVATIONS, AND RECOMMENDATIONS: There is a lack of consistent and conscious basing of the personal brand image of local politicians in social media on patriotism. By far, local politicians of the researched towns of Subcarpathia (Dębica and Jarosław) placed patriotic posts much more often than those from Polish Western Pomerania (Police and Szczecinek). Councilors adjust the intensity of patriotic posts according to audience expectations.

Israeli-Palestinian conflict according to Polish YouTube comments: first month since the 7th October 2023

2026-04-01T16:40:39+00:00

RESEARCH OBJECTIVE: The aim of this article is to outline main axes of sentiment about the Israeli-Palestinian conflict, emerging from Polish YouTube comments, following an escalation in the fall of 2023. The methodological aim of the study is to provide a contribution to the social media literature by presenting sentiment and overview of often used means of expression of support or criticism.

THE RESEARCH PROBLEM AND METHODS: The research problem concerns the attitudes of YouTube users towards the Israeli-Palestinian conflict, in particular in the light of the intensification of military activities in October 2023. A qualitative sentiment analysis was conducted on a sample of Polish YouTube comments, revealing the support and criticism of Internet users towards entities involved in the conflict.

THE PROCESS OF ARGUMENTATION: The introduction of the article outlines the challenges of the mediatization of war, including the mediatization of public opinion. A description of methodology precedes the presentation of the results of scientific analysis. The article ends with conclusion on research results and discussion about limitations and directions for further research.

RESEARCH RESULTS: Main entities involved in the conflict were identified and sentiment towards them was assessed. Results show axes of criticism and approval for both sides of the conflict. Criticism may be driven by prejudice and hatred towards Jews or Muslims. Jewish/Israeli is much often a target of the sentiment, which is usually negative. Sentiment towards Muslim/Palestinian side is not so unequivocal. YouTube users use specific forms of expression, clustered in the article into categories.

CONCLUSIONS, INNOVATIONS, AND RECOMMENDATIONS: The outline of Israeli-Palestinian conflict according to YouTube users was depicted, taking into account the sentiment of provided narratives. Article presents a number of recommendations of an applied nature. Internet users use different ways of sentiment expression, either verbal or pictorial, discussed in the study. Computer-assisted analyses need to consider those means to ensure credibility.

Public Support, Innovation and Productivity in Polish Manufacturing: Evidence from an Extended CDM Model

2026-04-01T17:18:32+00:00

CEL BADAWCZY: Artykuł bada złożoną relację między publicznym wsparciem finansowym, wydatkami na B+R+I, innowacjami a produktywnością pracy w polskich przedsiębiorstwach produkcyjnych.

PROBLEMY I METODY BADAWCZE: Wykorzystując ramy zaproponowane przez Busom & Vélez-Ospina (2017), modyfikujemy model CDM, aby uwzględnić dostęp przedsiębiorstw do publicznego wsparcia na działalność innowacyjną. Do przeprowadzenie analizy wykorzystano dane pochodzące z badań ankietowych przeprowadzonym w 2018r. na 1049 losowo wybranych polskich firmach produkcyjnych oraz dane finansowe tych przedsiębiorstw z bazy Orbis.

PROCES ARGUMENTACJI: Pierwsza część poświęcona została przeglądowi literatury na temat relacji między nakładami na innowacje, innowacjami a produktywnością. Następnie przeprowadzono analizę empiryczną relacji między publicznym wsparciem finansowym, B+R+I, innowacjami a produktywnością pracy w polskich firmach produkcyjnych.

WYNIKI BADAŃ: Publiczne wsparcie finansowe znacząco stymuluje wydatki na innowacje w przedsiębiorstwach, jednak nie ma statystycznie istotnego wpływu na skłonność firm do podejmowania działalności innowacyjnej. Nakłady na innowacje mają pozytywny wpływ na innowacje produktowe, procesowe i marketingowe, ale wprowadzone innowacji nie wpływają istotnie na produktywność pracy w polskich przedsiębiorstwach produkcyjnych.

WNIOSKI I REKOMENDACJE: Wyniki wskazują złożoną relację między publicznym wsparciem finansowym, B+R+I, innowacjami a produktywnością pracy w sektorze produkcyjnym w Polsce. Politycy muszą ocenić skuteczność mechanizmów finansowania publicznego w zakresie wspierania innowacji i poprawy wyników produktywności.

Goldsworthy, A. (2023). Filip i Aleksander. Królowie i zdobywcy. J. Szczepański (Tłum.). Poznań: Dom Wydawniczy Rebis [recenzja]

2026-04-01T13:19:05+00:00

Recenzja popularnonaukowej pozycji "Filip i Aleksander. Królowie i zdobywcy" autorstwa Adriana Goldsworthego zapewnia ogólny wgląd w srtukturę książki, zapewnia też przegląd zasadniczych wątków stanowiących osnowę w monografii. Książka adresowana jest do czytelników "spoza kręgu specjalistów" i w roli pozycji popularyzującej wiedzę z zakresu historii starożytnej odnajduje się doskonale. Swoboda narracji i przystępny język w połączeniu z rzetelnym opisem przebiegu zdarzeń to niezaprzeczalne atuty książki. Autor recenzji podejmuje próbę spojrzenia na omawianą pozycję z punktu widzenia czytelnika nieco bardziej wymagającego, posiłkując się przy tym rudymentarnymi dla podnoszonego zagadnienia źródłami i opracowaniami.