Od „szturchnięcia” do systemu. Warunki skuteczności podejścia behawioralnego w politykach - Zyzik, Radosław (Horyzonty Polityki, 2025)
CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest identyfikacja instytucjonalnych i organizacyjnych warunków, które zwiększają skuteczność interwencji behawioralnych w administracji publicznej, oraz ukazanie sposobów trwałego włączania wiedzy o ograniczonej racjonalności człowieka w proces projektowania i wdrażania polityk publicznych od pojedynczych „szturchnięć” po rozwiązania systemowe.PROBLEM i METODY BADAWCZE: Problem badawczy dotyczy tego, dlaczego obiecujące interwencje behawioralne (BI) często nie prowadzą do trwałej zmiany praktyki decyzyjnej instytucji oraz jakie cechy organizacyjne sprzyjają ich skuteczności. Zastosowano jakościową analizę literatury z zakresu ekonomii behawioralnej i polityki publicznej, analizę ram instytucjonalnych PRECIS i LOGIC oraz wyników badań empirycznych nad wykorzystaniem BI w administracjach publicznych.PROCES WYWODU: Wywód rozpoczyna przegląd klasycznych i behawioralnych ujęć racjonalności oraz roli heurystyk i błędów poznawczych w zachowaniach obywateli i urzędników. Następnie przedstawiono wybrane interwencje behawioralne i przejście od poziomu pojedynczych „szturchnięć” do podejścia systemowego. Kolejna część analizuje warunki skuteczności na poziomie organizacyjnym i instytucjonalnym, odwołując się do ram PRECIS i LOGIC oraz badań nad barierami wdrażania BI.WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analiza pokazuje, że skuteczność interwencji behawioralnych zależy nie tylko od ich projektu, lecz przede wszystkim od osadzenia w strukturach, procedurach i kulturze decyzyjnej administracji. Ramy PRECIS i LOGIC pozwalają uchwycić kluczowe wymiary gotowości instytucjonalnej: przywództwo, cele, ład organizacyjny, integrację z cyklem polityki oraz zdolności analityczne. Badania wskazują na bariery takie jak brak tradycji decydowania na podstawie dowodów, niedobór zasobów, niechęć do eksperymentowania, obawy polityczne oraz dominacja kultury prawnej nad analityczną.WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Artykuł uwidacznia, że podejście behawioralne może stać się trwałym elementem polityk publicznych tylko wtedy, gdy towarzyszy mu równoległa zmiana instytucjonalna. Innowacyjność pracy polega na połączeniu dyskusji o racjonalności i heurystykach z ramami oceny zdolności instytucji do stosowania BI oraz katalogiem barier wdrożeniowych.