Polityka rodzinna i sprawiedliwość społeczna – problem odpowiedzialności za rozwój kapitału ludzkiego - Michalski, Michał; Jarecki, Wojciech (Horyzonty Polityki, 2025)
CEL NAUKOWY: Artykuł dotyczy polityki rodzinnej, stanowiącej element polityki społecznej, w kontekście sprawiedliwości społecznej. Celem pierwszym jest uzasadnienie ważności sprawiedliwości społecznej w kontekście polityki społecznej i rodzinnej, a drugim – ukazanie przydatności stosowania kategorii kapitału ludzkiego jako finalnego efektu polityki społecznej, na którą składają się polityka rodzinna i polityka socjalna.PROBLEM i METODY BADAWCZE: Wobec dyskusji nt. zasadności i efektywności stosowania narzędzi polityki rodzinnej artykuł proponuje analizować politykę społeczną w ogóle, przez pryzmat kategorii sprawiedliwości społecznej. Zaangażowana zostaje także kategoria kapitału ludzkiego, pomagająca konkretyzować cel polityki społecznej. W artykule zreferowane i wykorzystane zostają powyższe kategorie filozoficzne i ekonomiczne wraz z koncepcjami „tragedii wspólnego pastwiska” i „efektu gapowicza”. Do analizy wykorzystano literaturę przedmiotu z obszaru polityki społecznej, filozofii, nauk ekonomicznych.PROCES WYWODU: Zwrócenie uwagi na kategorię sprawiedliwości społecznej wydaje się o tyle istotne, że wprowadzane w ostatnich kilku latach w Polsce programy i narzędzia z zakresu polityki rodzinnej wywołują dyskusje i spory co do ich efektywności i zasadności. Jednocześnie główną oś przeciwstawnych ocen stanowi z jednej strony wymiar ich kosztów, a z drugiej – kwestia ich efektów. Jednocześnie brak w toczących się dyskusjach argumentów odwołujących się do perspektywy długoterminowej, która obejmowałaby także długofalowe efekty działań prorodzinnych, np. dla systemu emerytalnego. Z tego powodu artykuł przedstawia propozycję ukazania polityki rodzinnej w kontekście jej znaczenia dla tworzenia i rozwoju kapitału ludzkiego, który wg współczesnej ekonomii stanowi niezbędny i zasadniczy zasób dla rozwoju i wzrostu gospodarczego.WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Przeprowadzone analizy pokazują, że (1) kategoria sprawiedliwości społecznej okazuje się niezbędna dla oceny zasadności i efektywności polityki rodzinnej (i społecznej), a (2) kategoria kapitału ludzkiego precyzuje jej cel.WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Zaproponowana perspektywa kapitału ludzkiego jako celu polityki społecznej zasługuje na dalszą analizę. Kategoriami pomocnymi w analizowaniu sprawiedliwości i trafności wdrażanych rozwiązań są koncepcje „tragedii wspólnego pastwiska” i „efektu gapowicza”. Badaniu należy także poddawać przemiany kultury organizacyjnej, wywierające wpływ na działania i decyzje społeczno-gospodarcze.